Yurt dışı alışverişlerde uygulanan 30 Euro’luk gümrük muafiyetinin kaldırılması, şimdi yürürlüğe girmeden piyasada önemli fiyat artışlarını beraberinde getirdi. 6 Şubat prestijiyle geçerli olacak karar, kişisel ithalatı kapsarken; birçok yerli satıcı ve ithalatçı firmanın bu durumu fırsata çevirdiği tarafındaki savlar kamuoyunda reaksiyonlara yol açtı. Kararın açıklanmasının çabucak akabinde bilhassa Çin menşeli eserlerin Türkiye’deki satış fiyatlarında kısa müddette yüzde 100’ü aşan artışlar yaşanması dikkat çekti.
Fiyat artışlarının en ağır hissedildiği eser kümeleri ortasında güneş gözlüğü, kulaklık, küçük elektronik aksesuarlar, telefon kılıfları, şarj aygıtları, mutfak gereçleri ve mesken dekorasyon eserleri yer alıyor. Tüketiciler, tıpkı eserlerin birkaç hafta öncesine kıyasla iki hatta üç kat değerliye satıldığını belirtiyor. Halbuki uzmanlara nazaran, kelam konusu düzenleme toptan ithalat yapan firmaların maliyetlerinde ani bir artış oluşturmuyor. Zira bu firmalar, Çin’den getirdikleri eserler için gümrük vergisi ve KDV’yi esasen uzun müddettir ödüyor.
“Vergi olsa dahi bu fiyata olmaz”
Vergi hesapları da fiyat artışlarının boyutunu sorgulatıyor. Örneğin Çin’de yaklaşık 160 TL’ye satılan bir güneş gözlüğü, gümrük vergisi ve KDV dahil edildiğinde Türkiye’ye en fazla 230-240 TL maliyetle giriyor. Buna karşın tıpkı eserin yahut tıpkı markanın emsal modellerinin mağazalarda ve e-Ticaret sitelerinde 2.500 ile 3.000 TL ortasında satışa sunulması, “vergi zammı” telaffuzunu boşa düşürüyor. Ortadaki farkın vergiyle değil, kar marjıyla oluştuğu açıkça görülüyor. Benzeri bir tablo elektronik eserlerde de yaşanıyor. Çin’de 300-400 TL bandında satılan bir kablosuz kulaklığın, tüm vergiler eklendiğinde Türkiye’ye giriş maliyeti 500-550 TL’yi geçmiyor. Lakin bu eserlerin raf fiyatları 2.000 TL’nin üzerine çıkabiliyor. Kararın şimdi yürürlüğe girmediği bir periyotta bu derece yüksek artışların yaşanması, piyasalarda “maliyet artışı değil, rekabetin azalması” yorumlarını güçlendiriyor.
Türkiye’den Kaan Zenginli’nin haberine nazaran uzmanlar, ferdî ithalatın sonlandırılmasıyla birlikte yerli satıcıların fiyat baskısından kurtulduğunu ve bunun birtakım firmalar tarafından süratle avantaja çevrildiğini söz ediyor. Tüketicinin direkt Çin’den daha uygun fiyata eser getirme seçeneğinin ortadan kalkması, iç piyasada fiyatların serbestçe yükselmesine yer hazırladı. İktisat etrafları, bu noktada kontrol düzeneklerinin değerine dikkat çekiyor.
Türkiye’nin Çin’den en çok ithal ettiği ürünler
– Elektrik-elektronik ekipman
– Makine ve mekanik cihazlar
– Motorlu taşıtlar ve parçaları
– Demir-çelik ürünleri
– Kimyasallar
– Plastik ve plastik mamulleri
– Optik, tıbbi ve teknik cihazlar
İki ülke ortasındaki ticaret dengesi
Türkiye’nin Çin’e ihracatı: 3,2 milyar $
Türkiye’nin Çin’den ithalatı: 49,6 milyar $
Toplam ticaret hacmi: 52,8 milyar $
Türkiye’nin Çin’e en çok ihraç ettiği ürünler
– Maden cevherleri
– Mermer, doğal taş, toprak ürünleri
– İnorganik kimyasallar
– Metal cevherleri
– Pamuk
– Makine ve aksamları
Siparişe nazaran kalite
Uzmanlara nazaran, birtakım Çin eserlerinde kalite düşüklüğü, fabrikaların “siparişe nazaran kalite” yaklaşımından kaynaklanıyor. Kontrol ve sertifika olmayan siparişlerde ucuz hammadde kullanılıyor. Düşük fiyat baskısı kaliteyi düşürüyor. e-Ticaret platformlarında satılan pek çok eser, bu sebeple Avrupa ve Türkiye standartlarının çok altında kalıyor.
Çin açığı katlanıyor
2025’te Çin’den yapılan ithalat 49,6 milyar dolara ulaşırken, Türkiye’nin Çin’e ihracatı sırf 3 milyar dolar oldu. Türkiye, Çin’e karşı 46,5 milyar dolarlık ticaret açığı verirken Çin, 2025’te yaklaşık 1,2 trilyon dolar dış ticaret fazlası verdiğini açıkladı.
Kanserojen unsur uyarısı
Çin menşeli, bilhassa oyuncak, ayakkabı-tekstil ve düşük kaliteli elektronik eserlerde ftalat, ağır metaller, PAH ve Krom VI üzere sıhhate ziyanlı hususlar görülüyor. Bakanlıklar tarafından bu eserlerde yapılan tahliller sonrası kimileri toplatılırken, kimileri için “kullanmadan imha” uyarısı yapıldı.
Vergi öncesi stokladılar
Öte yandan kesim temsilcileri, birtakım firmaların 6 Şubat öncesindeki periyodu fırsata çevirdiğine dikkat çekiyor. Argümanlara nazaran bu firmalar, Çin’den ağır halde eser tedarik ederek depolarını doldurdu. Vergi düzenlemesi şimdi yürürlüğe girmeden artırımlı fiyatlarla satış yapılması ise, tüketici reaksiyonuna yol açtı ve haksız yarar savlarını gündeme getirdi. Kesim kaynakları, yaşananların haksız çıkar argümanlarını gündeme getirdiğini ve kontrollerin bu alanda da sıkılaştırılması gerektiğini vurguluyor.