Adalet Bakanlığının paylaştığı datalara nazaran, özel hukuk alanında 2013 yılından bu yana uygulanan arabuluculuk kapsamında toplam 8 milyondan fazla belge sisteme girdi. Bu evrakların 5 milyondan fazlası, tarafların muahedesiyle tahlile kavuştu. 2025 yılında ise 1 milyon 124 bin 200 evrak sonuçlandırıldı.
Uygulama sayesinde uyuşmazlıklar daha kısa müddette ve düşük maliyetle tahlile kavuşturuldu ve yargı mercilerinin iş yükü değerli ölçüde azaldı.
Tarafların kendi iradeleriyle uzlaşmasını temel alan arabuluculuk sistemi, bireyler ortasındaki alakaların korunmasına katkı sunarken, adalete erişimi de kolaylaştırdı.
Mahkemeye gitmeden evrakların tahlile ulaşmasıyla hem bireyler hem kurumlar açısından vakit ve maliyet tasarrufu elde edildi. Bu durum, adalet hizmetlerinin aktifliğinin artırılmasına da katkı sağladı.
Çoğunlukla arabulucuyu kendileri seçip anlaştılar
Bakanlığın bilgilerini kıymetlendiren arabulucu avukat Fatma Bozkurt Saraç, 2018 yılında arabuluculuğun birtakım davalarda mecburî hale getirildiğinde muahede sağlanan belge sayısının 63 bin olduğunu, 2025 yılında ise 1 milyon 124 bin 200 evrakın sonuçlandığını belirtti.
Geçen yıl sonuca bağlanan belgelerden 920 bininin ihtiyari müracaat olduğuna dikkati çeken Saraç, “Yani taraflar en başta uyuşmazlığın tahlili konusunda, onlara eşlik edecek olan arabulucuyu kendileri seçmişler. 920 bin evrakta en az 1 milyon 640 bin taraf, yıllar boyunca duruşma günü beklemeden, yargılama masrafına katlanmadan, zihninde uyuşmazlık mevzusuyla yaşamak durumunda kalmadan, tahminen de hakimin istemediği bir kararıyla müsabakadan kısa müddette, masrafsız ve kendi menfaatine uygun tahliller üreterek memnuniyetle uyuşmazlığı kesin ve kalıcı olarak tahlile kavuşturmuşlardır.” açıklamasında bulundu.
Saraç, “Anlaşma olmaması halinde dahi taraflar müzakere edebilmiş, uygarca irtibat kurabilmiş oluyorlar. Arabulucunun yetkinliği, donanımı, tarafsız ve bağımsız yaklaşımı, süreçte tarafların daha aktif iştirakini sağlamakta ve gereksinimlerine uygun daha makul tahlil alternatifleri üretebilmelerini kolaylaştırmaktadır.” dedi.
“Sistemin hem toplum tarafından benimsendiğini hem de pratikte işe yaradığını gösteriyor”
Arabulucu avukat Semih Biten ise 2025’in, Türkiye’de arabuluculuğun artık bir alternatif değil, yerleşik bir tahlil yolu haline geldiğini açık biçimde gösteren bir yıl olduğunu söz etti.
Geçen yıl 2 milyona yakın arabuluculuk başvurusu yapıldığını ve büyük çoğunluğunun mutabakatla sonuçlandığını vurgulayan Biten, “Bu tablo bize yalnızca yargı istatistiklerini değil, toplumun ruh halini de anlatıyor. Uzlaşma kültürü Türkiye’de artık filizlenme etabını geçti, kök salıyor. Beşerler haklı çıkmak ile sorunu çözmek ortasındaki farkı daha net görmeye başladı. Bu çok değerli bir eşik.” diye konuştu.
Yaklaşık 12 yıl evvel başlayan arabuluculuğun birinci devirler sonlu alanlarda ve düşük sayılarla ilerlediğini lisana getiren Biten, “Bugün ise yıllık müracaat sayısının 2 milyona yaklaşması, sistemin hem toplum tarafından benimsendiğini hem de pratikte işe yaradığını gösteriyor. Daha da çarpıcı olan şu, 2025 yılında yapılan arabuluculuk müracaatlarının yaklaşık 920 bini, tarafların büsbütün istekli olarak, yani rastgele bir yasal mecburilik olmaksızın başlattığı ihtiyari süreçlerden oluşuyor. Bu, şu manaya geliyor, beşerler ‘artık mahkemeye gitmeden de çözebilirim’ diyebiliyor. Devleti zorlamadan, yargıyı meşgul etmeden, kendi problemlerinin sorumluluğunu alarak tahlil üretmeyi tercih ediyor. Bu tercih yalnızca ferdî bir kazanım değil, yargı sisteminin yükünün azalması, yargının belgelere daha fazla odaklanabilmesi ve toplumsal barışın güçlenmesi açısından da büyük bir kazanım.” değerlendirmesini yaptı.
Biten, arabuluculuğun yalnızca bir hukuksal formül değil, tıpkı vakitte bir zihniyet dönüşümü olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Uyuşmazlıkları müzakere ile çözmek bir kültür sıkıntısıdır. Arabuluculuk, bu kültürün yerleşmesine ve yaygınlaşmasına değerli bir katkı sunuyor. Bu manada arabuluculuk konuşmayı, dinlemeyi, anlamayı ve orta yolu mümkün kılan bir toplumsal maharettir. 2025 bilgileri gösteriyor ki Türkiye toplumu, bu beceriyi süratle öğreniyor. Tahminen de en umut verici tarafı budur. Beşerler artık uyuşmazlığı bir hengame, bir çatışma alanı değil, çözülebilir bir sıkıntı olarak görüyor. Bu tabloyu süreksiz bir istatistik başarısı olarak değil, uzun vadeli bir kültürel dönüşümün işareti olarak okumak gerekir. Arabuluculuğun yaygınlaşması, daha az çatışmalı, daha çok konuşabilen bir toplumun mümkün olduğunu bize somut bilgilerle söylüyor. Bu da hukuk ismine olduğu kadar, toplum ismine da umut verici bir gelişmedir.”