Merkezi Madrid’de bulunan Memleketler arası Zeytin Kurulunun (UZK) Genel Yöneticisi Jaime Lillo, yaptığı açıklamada, zeytin kesiminde Türkiye’nin vazgeçilemez bir ülke olduğunu belirtti.
Jaime Lillo, şunları kaydetti:
“Türkiye, zeytin dünyasında büyük bir ülke. Son 5 hasat devrine (2020-2025) baktığımızda, İtalya’nın önünde dünyanın en büyük 2’nci zeytinyağı üreticisi pozisyonunda. Türkiye, yalnızca iç tüketimde değil milletlerarası alanda da zeytin üretiminde büyüyen bir ülke. Büyüyor ve mevcut durumda dünya sıhhatine katkıda bulunuyor. Türkiye, zeytinyağında başaktör oldu.”
Türkiye sofralık zeytininde dünyanın en büyük üreticisi oldu
Lillo, 2024-2025’te sofralık zeytin üretiminde de Türkiye’nin, Mısır’ın önünde dünyanın en büyük üreticisi olduğunu ve “olağanüstü bir hasat geçirdiğini” aktardı.
Dünyada 2024-2025 hasat yılında zeytinyağı ihracatında yüzde 25’lik bir artış yaşandığını vurgulayan Lillo, bu artışa en çok katkıyı yüzde 132’lik artışla Türkiye’nin verdiği bilgisini paylaştı.
Lillo, tüm bu dataların, Türkiye’nin zeytin dalında dünya 2’ncisi olarak pozisyonunu sağlamlaştırdığını kaydederek, 2023’ten bu yana UZK içinde İcra Yönetici Yardımcısı olarak temsilcisi bulunan Türkiye’nin Kurul içinde de “çok dinamik, faal ve projeleri destekleyen bir rol oynadığını” lisana getirdi.
UZK Genel Yöneticisi, Türkiye’nin araştırma merkezlerindeki uzmanlarıyla, gerek kalitede gerekse üretim metotlarında ve genetik kaynaklarda değerli dayanak verdiğinin altını çizdi.
İzmir’deki Dünya Zeytin Koleksiyonu ve Ulusal Zeytin Gen Bankasının, dünyadaki seçkin örneklerden olduğunu, memleketler arası birçok çalışmaya katkı sağladığını söyleyen Lillo, “UZK, dalın karşılaştığı, iklim değişikliği üzere memleketler arası meydan okumalara, sıkıntılara karşı tahlil arıyor. Bu manada Türkiye, büyük bir üretici olarak ve araştırma merkezleriyle değerli katkıda bulunuyor. Akdeniz kültüründe zeytinliklerin iklim değişikliğiyle çabadaki tahlillere dahil edilmesi üzere projelerde Türkiye, kıymetli bir rol oynuyor.” diye konuştu.
“İklim değişikliği bilhassa Akdeniz havzasını önemli formda etkiliyor”
Başka yandan iklim değişikliğinin zeytin dalındaki tesirlerinin inkar edilemez seviyede olduğunu belirten Lillo, “İklim değişikliği, bilhassa Akdeniz havzasını önemli formda etkiliyor. Örneğin; bundan evvel arka arda 2 kısa hasat periyodu hiç görmemiştik. Hasatlar ortasında değişkenliğin arttığını görmüştük fakat ortalamanın altında 2 hasat devri hiç gözlemlememiştik. 2 yıl evvelki fiyat endeksindeki harikulâde artışları hiç görmemiştik. İklim krizi bir gerçek.” değerlendirmesinde bulundu.
Lillo, UZK olarak “yeni periyoda, iklim değişikliğinin tesirlerine hazırlıklı olmak, ahenk sağlamak için uzmanlarla birlikte çalışmalar yürüttüklerini” anlatarak, “Ben zeytin ağaçlarının, Akdeniz’in bir ormanı olmasını ve doğal bir karbon yutağı olarak iklim değişikliğiyle uğraşta kullanılmasını istiyorum.” temennisinde bulundu.
“Zeytin ve zeytinyağı üretiminde bir çeşit ihtilale şahit olduğumuz bir periyottan geçiyoruz”
Birçok bölüm üzere zeytin dalı için de COVID-19 salgınının “bir milat” olduğuna işaret eden Lillo, şöyle devam etti:
“Dünyanın durduğu, herkesin meskende kaldığı bir devirde, zeytinyağının sıhhat alanında değerinin arttığını, tüketiminin geçmişte olmadığı kadar arttığını gördük. Bunu yalnızca kesimin klasik pazarlarında değil ABD, Kanada, Çin, Japonya üzere yeni pazarlarında da gördük. Bu ülkelerde de zeytinyağı tüketimi dengeli biçimde arttı. Zeytinyağının kıymetini keşfeden tüketicilerin sayısında kayda bedel bir artış olduğunu söyleyebiliriz. Zeytin ve zeytinyağı üretiminde bir cins ihtilale şahit olduğumuz bir periyottan geçiyoruz.”
Lillo, üretim tekniklerinde klasik zeytin ağaçlarının, yeni tip zeytin ağaçlarıyla birlikte yetiştirildiğini aktardı.
“Zeytin, tarihinin en düzgün devrini geçiriyor”
UZK Genel Yöneticisi, “Zeytin, tarihinin en âlâ periyodunu geçiriyor. Hiç olmadığı kadar yüksek ölçüde, harikulâde kaliteli zeytin üretiliyor. Bu tüketiciler için de çok uygun ve kıymetli bir devir demek ve herkes tadını çıkarmalı.” tabirini kullandı.
İç savaş devrinde UZK’den çıkan Suriye’nin olağanlaşma sürecinin başlamasıyla birlikte kısa vakitte tekrardan UZK üyesi olması için görüşmelerin yürütüldüğünü belirten Lillo, bu ülkenin klasik olarak büyük bir zeytin üreticisi olduğunu kaydetti.
Lillo, UZK olarak bu yılki yeniliklerinin, dünya çapında yetiştirilen en önemli zeytin çeşitlerinin genetik malzemesinin, şubat sonunda birinci kere Svalbard Global Tohum Deposu’na teslim edilmesi ve zeytinliklerin özelliklerinden bağımsız olarak karbon istikrarını ölçmek için bir aracın tüm kesime sunulmasına yönelik 29 ülkede 600’den fazla çiftlikte yapılan pilot proje olduğunu aktardı.
UZK’nın datalarında şu ayrıntılar öne çıktı:
“2000-2001 ve 2004-2005 hasat yıllarında dünyada ortalama zeytinyağı üretimi yaklaşık 3,1 milyon ton oldu. Birebir devirde Türkiye’de 320 bin top zeytinyağı üretilirken, bu global toplamın yüzde 10’unu teşkil etti.
Türkiye’nin zeytinyağı üretimi, hasat yılları ortasında değerli ölçüde değişkenlik göstermekte olup, 2024-2025 hasat yılında 505 bin ton ile tepeye ulaştı. Bu, ortalama hasat yılına nazaran yüzde 58 daha yüksek oldu.
Türkiye’de zeytinyağında 2025-2026 hasat yılı için 290 bin ton üretim bekleniyor; bu 2024-2025’e kıyasla yüzde 43’lük bir düşüş manasına geliyor.
Türkiye’de zeytinyağı tüketimi hasat yılı başına yaklaşık 170 bin ton olup, global toplamın yüzde 5,5’ini temsil etmektedir. 2024-2025 hasat yılında tüketim 200 bin tona ulaştı.
Türkiye’de kişi başı zeytinyağı tüketiminin yaklaşık 2 kilogram olduğu iddia edilmektedir.
Türkiye, zeytinyağında hasat yılı başına ortalama 96 bin ton civarında ihracat yapmaktadır. 2024-2025 hasat yılında ihracat kıymetli bir artış göstererek 160 bin tona ulaşmıştır. 2025-2026 hasat yılı için varsayım ise 100 bin tondur.
Avustralya, Brezilya, Kanada, Çin, Japonya, AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri ve ABD üzere en önemli ithalat pazarlarından kimilerini dikkate aldığımızda, 2024-2025 hasat yılında ithalat 59 bin 589 tona ulaşmış ve 2022-2023 hasat yılına (81.47 ton) nazaran yüzde 45 daha düşük olmuştur.
Dünyada 2024-2025 hasat yılında zeytinyağı ihracatında yüzde 25’lik bir artış yaşandı ve bu artışa en çok katkıda bulunan ülkeler Türkiye (yüzde 132), Tunus (yüzde 38), İspanya (yüzde 25) ve İtalya (yüzde 18) oldu.
Sofralık zeytin üretimi 2024-2025 hasat yılında 3 milyon 316 bin 500 ton oldu. Tüketimi ise dünyada yüzde 5 arttı. Tüketime en çok katkıda bulunan ülkelerin başında Türkiye (+ yüzde 13) geldi.
2025-2026 hasat yılı için dünyadaki zeytinyağı üretiminin 3 milyon 440 bin ton olması bekleniyor. Sofralık zeytinde beklenti 2 milyon 986 bin ton. 2025-2026’da sofralık zeytin üretiminin Portekiz ve Mısır’da artması; İspanya, Türkiye, Ürdün ve Arjantin’de azalması öngörülüyor.
2025-2026 periyodu için zeytinyağı üretiminin İtalya, Mısır, Fas ve Tunus’ta artması; Türkiye, Ürdün, Arjantin ve İspanya’da düşmesi bekleniyor.
UZK’nin son 20 yılda 1000’den fazla araştırma şirketinin çalışmalarına dayanarak verdiği sayılara nazaran, zeytinyağı kalp hastalıkları riskini yüzde 15, kardiyovasküler hastalıktan vefat riskini yüzde 23, bayanlarda göğüs kanseri riskini yüzde 62 azaltıyor. Ayrıyeten alzaymır ve diyabet hastalığındaki riskleri de düşürüyor.”