Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Davos ziyareti kapsamında “On the Record” programında Hadley Gamble’a mülakat verdi.
Gazze’ye yönelik teşebbüste yatırım eksikliği yaşandığına işaret eden Fidan, dışarıdan yatırıma gereksinim olduğunu fakat birçok maddi dayanağın devletlerce verildiğini söyledi.
Fidan, Türkiye’nin Gazze’ye muhtemel asker gönderme ihtimaline yönelik soru üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Gazze Barış Planı’na katkı sağlamak için Türkiye’nin gücü dahilinde her şeyi yapmaya hazır olduğunu söylediğini hatırlattı.
Türkiye’nin Barış Heyeti’nin modülü olduğunu anımsatan Fidan, Ankara’nın Gazze’ye ait yürütme komitesinde de çalıştığını ve çok önemli insani yardım faaliyetleri yürüttüğünü lisana getirdi.
Fidan, Türkiye’nin bu çerçevede Gazze’deki Memleketler arası İstikrar Gücü’nün bir modülü olmaya hazır olduğu iletisini vererek, “Ancak bu husus, daha geniş bir memleketler arası toplum içinde yürütülecek tartışmalara bağlı. Bunu dışlamıyoruz; yapmaya istekliyiz. Lakin söylediğim üzere, bu husus aşikâr ülkeler ortasında tartışılmalı ve uzlaşı sağlanmalı. Sürecin nasıl ilerleyeceğini göreceğiz.” sözlerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze’deki çatışmaları durdurabileceğine inandığını vurgulayan Fidan, İsrail’in ateşkesi tekraren ihlal ettiğinin altını çizdi.
Fidan, Türkiye’nin İsrail üzerinde “gerçek manada baskı kurabilecek tek kişinin” ABD Başkanı Trump olduğuna inandığını belirtti.
Trump’ın “farklı lobilerin hedeflerinden” bağımsız olduğuna inanıldığına işaret eden Fidan, Trump’ın bu sebeple bağımsız düşünebileceği ve hareket edebileceği değerlendirmesini yaptı.
Fidan, “(Trump) Şayet isterse, İsrail üzerinde baskı kurma ve İsrail’in yanlış davranışlarını durdurma kapasitesine sahip.” dedi.
– Bölgesel gelişmeler
Fidan, bölgesel gelişmelere ait soru üzerine Suriye’de yaşananlara bakıldığında, umutlu olunması gerektiğini düşündüğünü belirterek, Gazze’deki ateşkesin devam ettiğinin görülmesini istediklerini söyledi.
Bunların olumlu işaretler olduğu tespitini yapan Fidan, bilhassa Suriye’de olanların bölge ülkeleri, ABD ve milletlerarası toplumun, Orta Doğu’daki bir sıkıntıda birinci kere bu kadar süratli ve çabuk bir ortaya geldiğini ve somut adımlar atmaya başladığını gösterdiğini kaydetti.
Fidan, bunun çok şey anlattığı tespitini yaparak, “Eğer bunu bölgemizde ya da dünyadaki öbür problemlere da uygulayabilirsek, sahiden süratli kazanımlar elde edebiliriz.” tabirini kullandı.
“Ancak bölgemiz artık asla eskisi üzere olmayacak.” diyen Fidan, Türkiye’nin umudu ve gayretinin geçmişle kıyaslandığında bölgeyi daha uygun bir noktaya taşımak olduğunun altını çizdi.
Fidan, Türkiye’nin bölgede mümkün olduğunca “yapıcı bir rol oynamaya çalıştığını” hatırlatarak, bölgesel meselelerin bölge ülkelerince sahiplenilmesinin Ankara için hayati ehemmiyette olduğunu anımsattı. Bunun Trump’ın genel siyaset yaklaşımıyla da örtüştüğünü düşündüğünü kaydeden Fidan, ABD idaresinin “küresel sistemin polisi” olmak istemediğinin altını çizdi.
Dışişleri Bakanı Fidan, Türkiye ve öbür bölge ülkelerinin bir ortaya gelerek problemlerini sahiplenebileceği ve gerekli olan her şeyi yapabileceği iletisini verirken, bunun “yeni bir Osmanlı İmparatorluğu” olmadığına, çünkü şu anki sistemde ulus devletlerin olduğuna değindi.
Ulus devletlerin bir ortaya gelmesinin, kendi platformlarını oluşturmasının ve ekonomik, siyasi, güvenlik ya da terörle ilgili meselelerini sahiplenmesinin kelam konusu olduğuna dikkati çeken Fidan, “Zira şayet sıkıntılarımızı çözmek için bir hegemonun gelip müdahale etmesini beklemeye devam edersek; birçok vakit bu meseleler bizim görmek istediğimiz formda çözülmez. Üstelik bunun bedeli de çok ağır olur.” diye konuştu.
– İran’daki durum
Fidan, İran’ın coğrafyada komşu ve büyük bir ülke olduğunu anımsatarak, İran’da yaşananların, Türkiye’yi de yakından ilgilendirdiğini düşündüğünü söyledi.
İran’daki problemlerin geniş bir coğrafyayı etkilediğine işaret eden Fidan, “Bu sebeple İran’daki istikrar, hepimiz için değerli.” dedi.
Fidan, bu nedenle İran ve milletlerarası topluma, sıkıntılarını güç kullanmak yerine diyalog yoluyla çözmeleri tarafında tavsiyelerde bulunulduğunun altını çizerek, diyaloğun, problemleri çözmenin tek yolu olduğunu bildirdi.
2025’teki ABD ve İsrail ile İran’ın çatışmalarını anımsatan Fidan, Washington idaresince dillendirilen “yeni bir kinetik müdahale” ihtimalinin tahlil olmadığını belirtti.
Fidan, İran’daki kamuoyu muhalefeti, protestolar ve şovların; rejime ve hükümete gerekli iletileri vermediğini söyleyerek, buna karşın Tahran’ın milletlerarası sistemle yaşadığı problemler sebebiyle iktisat ve öbür alanlarda halkına imkanlar sunmasının kolay olmadığı tespitini yaptı.
İran’ın bu sebeple, muhakkak fırsatları elde edebilmek hedefiyle dış ve kimi güvenlik siyasetlerinde değişikliğe gitmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, İran ya da İran etrafındaki olayların İran’da rejim değişikliği yaşanmasına neden olacağına inanmadığını ve bundan bahsetmediğini söyledi.
Fidan, ABD’nin İran’a “müdahale etme olasılığı” sorusuna, “Amerikalı arkadaşlarıma bunu yapmamalarını tavsiye ederim. Zira aslında İran’a çok fazla baskı uyguluyorlar. Yaptırımlar, İran iktisadına büyük ziyan veriyor.” cevabını vererek, İran’daki şovların de bununla temaslı olduğuna işaret etti.
İran’ın müzakereye hazır olduğunu lakin hakikat biçimde müzakere etmenin bir yolunun bulunması gerektiğini belirten Fidan, İran’ın “köşeye sıkışmış” hissetmesi halinde en berbat senaryo için hazır olacağına işaret etti.
Fidan, “Sorunu çözmek üzere tek bir samimi niyet varsa, bir fırsat olduğuna inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
Rusya-Ukrayna Savaşı’yla ilgili Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile konuştuğunu aktaran Fidan, savaş konusunda bir mutabakata varmaya artık daha yakın olunduğunu vurguladı.
Fidan, Beşşar Esed liderliğindeki Baas Partisi rejiminin 8 Aralık 2024’te devrilmesinin akabinde birinci hafta içinde bölge ülkeleri olarak evvel Amman’da sonra Kahire’de bir ortaya geldiklerini ve akabinde Avrupa ülkeleri ve ABD’nin de görüşmelere katıldığını hatırlatarak, “Hepimiz Şam’daki hükümetten beklediğimiz 4-5 öncelik belirledik; komşu ülkelere tehdit oluşturmamak, terör örgütleriyle işbirliği yapmamak, azınlıklara, öbür etnik ve dini kümelere zulmetmemek, ülkenin toprak bütünlüğünü ve birliğini korumak. Mülteciler ve terörizm; bizim için iki büyük bahis. Bunları (Suriye Cumhurbaşkanı) Ahmed Şara’ya ilettik.” diye konuştu.
Sunulan önceliklerin Şara tarafından kabul edildiğini aktaran Fidan, “Ve o vakitten beri, herkesin onun yaptığı işten epey şad olduğunu düşünüyorum.” dedi.
– “Daha fazla diyalog ve bağlantı kurmamız gerekiyor”
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ortasındaki “huzursuzluğa” ait soruya Fidan, “Türkiye olarak, bölgesel birliğe muhtaçlığımız olduğu üzere, bu iki pahalı dostun birbirinden biraz uzaklaştığını görmek güzel değil. Lakin onların yine bir ortaya geleceğine inanıyoruz, zira onlar kardeşler, eski dostlar. Bence vakti geldiğinde kendi sıkıntılarını çözeceklerdir, zira hem BAE hem de Suudi Arabistan tecrübeli liderliğe sahip. Kendi ortalarındaki farklılıkları çözebilecekleri bir noktaya geleceklerdir.” yanıtını verdi.
Fidan, halihazırda Suudi Arabistan’ın talebi üzerine BAE’nin şu anda daha yapan bir yaklaşım sergilediğini düşündüğünü belirterek, bu durumun iki ülke ortasında yaşananların tırmanışa geçmesini önlemenin bir işareti olduğunu tabir etti.
Suudi Arabistan’ın ulusal güvenlik hassasiyetleri konusunda çok daha savlı, BAE’nin de çok daha anlayışlı hale geldiğine işaret eden Fidan, “Bu yüzden, bu metodolojilerin bir ortada kullanılması halinde, kimi sonuçlar elde edilebileceğini düşünüyorum. Daha fazla diyalog ve irtibat kurmamız gerekiyor.” dedi.
Fidan, eski ABD Başkanı Barrack Obama döneminde ABD’nin terör örgütü PKK ile ortak hareket ederek terör örgütü DEAŞ ile gayret etme planının uygun bir plan olmadığını belirterek “Bize bunun epeyce süreksiz bir şey olacağı, neredeyse iki yıl süreceği söylenmişti. Lakin üzerinden 10 yıldan fazla vakit geçti. İşte bugün bu noktadayız. Ve nihayet, Sayın (ABD Başkanı Donald) Trump, ABD sistemi ismine hakikaten büyük bir düzeltme yapıyor.” dedi.
Türkiye’nin ABD ile NATO müttefiki olduğunu hatırlatan Fidan, “Bir NATO müttefik olarak, bir diğer NATO ülkesine düşman olan bir terör örgütünü destekleyemezsiniz. Artık bu yanlıştan dönülüyor. Bundan memnuniyet duyuyoruz.” sözlerini kullandı.
Fidan, birtakım memleketler arası raporlarda yanlışlı halde terör örgütü YPG/SDG’nin Suriyeli Kürtlerin tek temsilcisi üzere gösterildiğine işaret ederek, PKK’nın 12’den fazla siyasi partiyi sürgün ettiğini söyledi.
Suriyeli Kürtlerin, ülkenin bir azınlığı olmasını değil, onurlu biçimde ve itimat içinde Suriye’nin bir kesimi haline gelmesini istediklerini lisana getiren Fidan, devrik başkan Beşşar Esed’in Suriye’de yaşayan birçok Kürt’e vatandaşlık hakkı tanımadığını anımsattı.
Fidan, Ulusal İstihbarat Teşkilatının başındayken 2010-2011 yıllarında, periyodun Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kendisini “Kürtlere vatandaşlık verilmesi” talebini iletmek üzere Esed’in yanına gönderdiğini ve Esed’in bunu yapmadığını belirterek, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve takımının bu yanılgıyı düzeltmeye çalıştığına işaret etti.
Bakan Fidan, Suriye’de herkese anayasal olarak eşit vatandaşlık tanınmasını ve ülkenin tamamının kendi kimliği ile dinini yaşayarak daha büyük bir gücün kesimi olmasını istediklerinin altını çizdi.
– Bölgesel ilişkiler
Bölge ülkeleriyle dostluk kurmak istediklerini söyleyen Fidan, “Bölgedeki eski anlayış artık kimsenin işine yaramıyordu. Zira daha fazla diyaloğa gereksinimimiz vardı. Onlar bizim geri adım atmadığımızı gördüler, biz de onların kendi duruşlarını koruduğunu gördük. O halde neden farklı kalalım? Bir ortaya gelebilir, meselelerimizi çözebilir ve kendi farklılıklarımızı koruyarak yeni bir ortam oluşturabiliriz. Bu olgun devlet anlayışıdır. Farklılıklarımızı parantez içinde alıp ortak gündemimize odaklanmayı bilmemiz gerekiyor.” tabirlerini kullandı.
Fidan, Gazze ve Suriye üzere bölgesel sorunlarda ortak hareket etmelerinin umut göstergesi olduğuna değinerek, birbirinin pozisyonunu anlayarak pek çok iş yapılabileceğini lisana getirdi.
Bakan Fidan, Türkiye ve Arap ülkelerinin karşılıklı olarak birbirine uygun niyet ve paydaşlık gösterdiğini vurguladı.
– Türkiye-AB ilişkileri
Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) üyeliğinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği hakkındaki soruyu yanıtlayan Fidan, şunları kaydetti:
“Avrupa Birliği, Türkiye’ye karşı kimlik siyaseti zihniyetini koruduğu sürece bunun asla gerçekleşmeyeceğini düşünüyorum. Zira daima söylediğimiz üzere, AB, uluslarüstü bir kurum olmayı başardı lakin medeniyetlerüstü bir kurum olmayı başaramadı. Ve bu soruyu kendilerine asla sormayacaklardır. Sıkıntı Türkiye’ye gelince, evvel kimlik siyasetini takip ediyorlar.”
Fidan, AB’nin Türkiye’nin dininin ve medeniyetinin farklı olmasını ön planda tuttuğunu anlatarak, insanlığın meselelerini çözmesi için farklı medeniyetlerin tek çatı altında bir ortaya gelebilmesi gerektiğine işaret etti.
Avrupa’nın iki büyük ülkesi olan Fransa ve Almanya’nın, 2007’ye kadar, kaideler ve kuralların yerine getirilmesi kaydıyla Türkiye’yi AB üyesi yapma konusunda bir siyasi iradeye sahip olduğu değerlendirmesinde bulunan Fidan, kimlik siyaseti güden Nicolas Sarkozy’nin 2007’de Fransa Cumhurbaşkanı olmasıyla bu anlayışın değiştiğine dikkati çekti.
Fidan, Sarkozy’nin Avrupa’da Hristiyan kimliği öne çıkararak, Türkiye’yi Birliğin içinde görmek istemedikleri tarafındaki telaffuzlarda bulunduğunu anımsattı.
Sarkozy’nin, Türkiye’nin AB’ye üye olmasının çok sağ siyasetinin yükselişine sebep olacağını savunduğunu hatırlatan Fidan, üye olmamalarına karşın bunun tekrar de yaşandığını lisana getirdi.
Hakan Fidan, “Eğer Avrupa Birliği’nin bir kesimi olsaydık, Brexit yaşanmazdı ve genel olarak Avrupa çok daha dirençli olurdu.” dedi.
– Avrupa güvenlik mimarisi
Türkiye’nin AB’ye üye olmasının İngiltere’nin Brexit ile AB’den ayrılmasını engelleyebileceğini belirten Bakan Fidan, Londra hükümetinin AB gücünün yalnızca Brüksel’de ağırlaştığını görmek istemediğini, her vakit daha geniş bir Avrupa Birliğini hedeflediklerini kaydetti.
Fidan, şu anda AB’nin doğu ve batısında olan Türkiye ve İngiltere’nin stratejik diyalog içerisinde olduğunun altını çizdi.
Halihazırda karşı karşıya olunan mevcut güvenlik problemlerine dikkati çeken Fidan, “Avrupa Birliği uzun vakittir ABD müdafaası altında yaşıyor çünkü Avrupa Birliği, ABD muhafazası sayesinde mümkün oldu.” değerlendirmesinde bulundu.
ABD’nin müdafaasının ortadan kalkmasıyla AB’nin kendine ilişkin bir güvenlik mimarisi arayışı içine girdiğini tabir eden Fidan, “İngiltere ve Türkiye AB üyesi olsaydı, kendi tartı merkezimizi yaratmış olurduk.” diye konuştu.
Fidan, ABD, Rusya ve Çin üzere harika güçlerin çıkarlarıyla Türkiye’nin çıkarlarının örtüşmeyebildiğini söyleyerek “Bu da bizi çok sıkıntı bir duruma sokuyor. Lakin hepimiz için şu mümkündü, şayet bir ortaya gelseydik, bunu önleyebilirdik.” tabirlerini kullandı.
– AB ile Türkiye ortasındaki ticaret istikrarı 230 milyar
Bakan Fidan, son dönemde Avrupa’da yaşanan güvenlik sıkıntılarının finans piyasaları üzerindeki tesirinin nasıl değerlendirildiğine ait soruya, Türkiye’nin bu durumlardan çok etkilenmediğinin düşünüldüğünü aktardı.
Bazen ülkenin negatif bir olayın dışında tutulmasının ülkenin elde ettiği kazanımlardan daha kıymetli olduğunu vurgulayan Fidan, Birliğin herkes için kıymetli olduğunu belirtti.
Fidan, Türkiye’nin Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya, Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde yer aldığına işaret ederek, ülkenin bölgesel işbirliği ve entegrasyona verdiği kıymetin altını çizdi.
Bakan Fidan, bazen bir durumdan uzak durmanın birkaç yıl sonra “Keşke, bunun hiç modülü olmasaydık.” demekten daha düzgün olduğunu söyledi.
AB ile Türkiye ortasındaki ticaret istikrarının 230 milyar dolar olduğunu aktaran Fidan, iki tarafta da ticaret açığı olmadığını, yararın yarı yarıya olduğunu söz etti.
Fidan, iki taraf ortasında büyük ticaret faaliyetleri olduğunu belirterek “Ancak güvenlik de birebir olacak mı? Şu anda değil.” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’a asker gönderme ihtimaline ait soruyu yanıtlayan Fidan, “Dün yaptığı konuşmanın akabinde olanlara bakılırsa bence birçok insan dün gece rahat bir uyku çekmiştir.” sözünü kullandı.