Eğitim-Bir-Sen Genel Merkez Bayan Komitesi ile Eğitim-Bir-Sen Araştırma Merkezi (EBSAM) iş birliğinde yürütülen “Türkiye’de Eğitim Alanında Çalışan Bayan Kamu Vazifelilerinin Analık Haklarına Yönelik Beklentileri Saha Araştırması“nın sonuçları, düzenlenen basın toplantısıyla kamuoyuyla paylaşıldı. Toplantıda konuşan Eğitim-Bir-Sen Genel Merkez Kadın Komisyonu Başkanı Sıdıka Aydın, araştırmanın sırf istatistiksel bir çalışma olmadığını, Türkiye’nin çalışma hayatı, nüfus yapısı ve geleceğine dair güçlü bir saha uyarısı niteliği taşıdığını vurguladı.
Aydın, bayanların doğumu neden ertelediği ve anneliği neden tercih edemediği sorularına cevap aramak emeliyle bu araştırmayı hayata geçirdiklerini belirterek, “Bugün burada yalnızca bir araştırmanın sonuçlarını paylaşmıyoruz; birebir vakitte ülkemizin geleceğini direkt ilgilendiren yapısal bir meseleye dikkat çekiyoruz” dedi.
Sessiz Demografik Dönüşüm: Nüfus Yaşlanıyor, Doğurganlık Düşüyor
Türkiye’nin uzun müddettir derin bir demografik dönüşümden geçtiğine dikkat çeken Aydın, nüfusun yaşlandığını, doğurganlık oranlarının süratle düştüğünü ve genç nüfusun azaldığını söz etti. Bu tablonun sırf demografik bir data olarak değil, direkt çalışma hayatıyla alakalı bir sonuç olarak ele alınması gerektiğini söyledi.
“Çalışma hayatı, insan hayatının devamı için zarurî; aile ise insanlığın devamı için vazgeçilmezdir. Bu ikisini birbirinden koparmak yanlışsız değildir” diyen Aydın, bilhassa eğitim ve sıhhat alanlarında bayan çalışan oranının yüzde 60’ların üzerine çıktığını, lakin tıpkı bayanların çalışma hayatında kalabilmek için anneliği ertelemek ya da büsbütün vazgeçmek zorunda bırakıldığını vurguladı.
“Kariyer mi Aile mi?” İkilemi Kabul Edilemez
Kadınların meslek yapma ile aile kurma ortasında ikileme zorlanmasının kabul edilemez olduğunu belirten Aydın, bunun bir tercih değil, birden fazla vakit sistemin dayattığı bir mecburilik haline geldiğini söyledi. Konut işleri, çocuk bakımı ve bakım sorumluluklarının büyük ölçüde bayanların omuzlarında olduğunu hatırlatan Aydın, bu nedenle bayan kamu görevlilerine yönelik siyasetlerin birebir vakitte toplumsal adaleti tesis eden bir tarafı bulunduğunu söz etti.
Cumhurbaşkanı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı tarafından da nüfusun yaşlanmasına yönelik tehdidin lisana getirildiğini anımsatan Aydın, 2025 yılının “Aile Yılı” ilan edilmesinin kıymetli bir adım olduğunu, lakin bu kapsamda doğum oranlarını artıracak düzenlemelerin kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğini kaydetti.
81 Vilayette 15 Bin 44 Bayan Çalışanın İştirakiyle Yapıldı
Araştırmanın kapsamına ait bilgi veren Aydın, çalışmanın Türkiye’nin 81 vilayetinde; öğretmen, akademisyen, idari personel ve yöneticilerden oluşan 15 bin 44 bayan eğitim çalışanının iştirakiyle gerçekleştirildiğini söyledi. Bu geniş iştirakin, yaşanan sıkıntıların ferdî değil yapısal olduğunu net biçimde ortaya koyduğunu belirtti.
Doğum Müsaadesi Yetersiz: Yüzde 97 Ortak Memnuniyetsizlik
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından birinin doğum müsaadesi mühletlerine ait olduğunu vurgulayan Aydın, iştirakçilerin yüzde 97’sinin mevcut doğum müsaadesi mühletini yetersiz bulduğunu açıkladı. Bu oranın, alandaki bayanlar ortasında neredeyse tam bir mutabakata işaret ettiğini belirten Aydın, bayanların açıkça şu bildirisi verdiğini tabir etti:
Talep Net: Toplam 60 Haftalık Doğum İzni
Araştırmaya katılan bayanların yüzde 93’ü doğum sonrası müsaade mühletinin artırılmasını, yüzde 90’ı ise doğum müsaadesinin doğumdan evvel 8, doğumdan sonra 52 hafta olmak üzere toplam 60 haftaya çıkarılmasını talep etti. Aydın, bunun bir ayrıcalık isteği değil, bayanların hem anne hem de çalışan olarak var olabilme talebi olduğunu vurguladı.
Mevcut müsaade müddetlerinin, annenin fizikî güzelleşmesi, bebeğin gelişimi ve ruhsal ahenk süreci için yetersiz kaldığını tabir eden Aydın, bayanların doğumdan kısa müddet sonra işe dönmek zorunda kaldığını, bebeğin bakım sorumluluğunu ve vicdani yükü birden fazla vakit tek başına taşıdığını söyledi.
Babalık Müsaadesi de Artırılmalı
Analık müsaadesinin uzatılmasının yanı sıra babalık müsaadesinin de artırılması gerektiğine dikkat çeken Aydın, bakım sorumluluğunun paylaşılmasının hem aile bütünlüğü hem de bayanların çalışma hayatında kalıcılığı açısından kritik olduğunu belirtti.
İşe Dönüş Süreci En Zayıf Halka
Araştırmanın sadece müsaade müddetlerini değil, doğum sonrası işe dönüş süreçlerini de ele aldığını belirten Aydın, iştirakçilerin yüzde 70’inden fazlasının doğum müsaadesi sonrası kâfi dayanak görmediğini söz ettiğini söyledi. Bayanların doğumdan sonra tıpkı iş yükü ve tıpkı beklentilerle karşılaştığını vurgulayan Aydın, bunun bayanların çalışma hayatında kalıcılığını direkt etkileyen yapısal bir sorun olduğunu kaydetti.
Esnek ve Garantili Çalışma Talebi Güçlü
Araştırmanın esnek çalışma modellerine ait datalarının de dikkat cazip olduğunu tabir eden Aydın, iştirakçilerin yüzde 92’sinin yarı vakitli çalışmanın kapsamının genişletilmesini, yüzde 96’sının ise bu süreçte özlük ve toplumsal haklarının korunmasını istediğini açıkladı.
“Annelik Bir Bedel Değil, Toplumsal Bir Değerdir”
Kadınların doğumu ertelemesinin temel nedenlerinden birinin anneliğin hala çalışma hayatında bir “bedel” olarak görülmesi olduğunu vurgulayan Aydın, “Oysa annelik bir bedel değil, toplumsal bir pahadır. Bu pahası korumak sadece bayanların değil, devletin ve toplumun ortak sorumluluğudur” dedi.
Sahadan Güçlü Bir Uyarı
Sıdıka Aydın, araştırmanın siyaset yapıcılara açık bir davet niteliği taşıdığını belirterek, analık haklarının nüfus siyasetlerinden istihdam stratejilerine kadar pek çok alanı direkt etkileyen stratejik bir siyaset başlığı olduğunu tabir etti.
“Türkiye’de Eğitim Alanında Çalışan Bayan Kamu Vazifelilerinin Analık Haklarına Yönelik Beklentileri Saha Araştırması”nın
‘Kadınlar çalışmak istemiyor değil; mevcut sistem anneliği çalışmanın bedeline dönüştürüyor’