Kamulaştırma Bedellerinde “Kesinlik Sınırı” Manisi Kalkıyor
Anayasa Mahkemesi (AYM), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 362. unsurunda yer alan ve ölçü prestijiyle temyiz yolunu kapatan kararı, “kamulaştırma bedelinin tespitine ait davalar” tarafından inceledi. Mahkeme, mülkiyet hakkının direkt konusu olan bu davalarda, nakdî hudut nedeniyle kararların denetlenememesini Anayasa’ya ters buldu.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Başvurdu: “Hak Arama Özgürlüğü İhlal Ediliyor”
İtiraz yoluna başvuran Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kamulaştırma bedelinin tespiti davalarında uyuşmazlığın temelinin taşınmazın gerçek kıymetini bulmak olduğunu belirtti. Mevcut kurala nazaran, 2025 yılı için yaklaşık 544 bin TL altında kalan uyuşmazlıklarda Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının temyiz edilememesi, vatandaşın taşınmazının gerçek pahasını almasını engelliyordu.
AYM Kararının Münasebeti: Bellilik ve Öngörülebilirlik Yok
Anayasa Mahkemesi iptal kararında şu temel münasebetlere yer verdi:
- Hükmün Denetlenmesini Talep Etme Hakkı: İstinaf mahkemelerinin birinci derece mahkemesi kararını kaldırarak birinci kez farklı istikamette verdiği kararlarda temyiz yolunun kapalı olması, hak arama özgürlüğünü sınırlamaktadır.
- Kanunilik Prensibi: Kamulaştırma davalarında dava açıldığı tarihte net bir meblağ bulunmadığı için, hangi mali hududun uygulanacağı konusunda belirsizlik yaşanmaktadır.
- Gerçek Karşılık Kaidesi: Anayasa’nın 46. hususuna nazaran kamulaştırma lakin “gerçek karşılık” ödenerek yapılabilir. Temyiz kontrolünün kapatılması, bireyin taşınmazının gerçek kıymetinden mahrum kalmasına yol açabilmektedir.
Karar Ne Vakit Yürürlüğe Girecek?
Anayasa Mahkemesi, iptal kararıyla oluşacak hukukî boşluğun kamu faydasını zedelememesi ismine TBMM’ye yeni bir düzenleme yapması için müddet tanıdı. Karar, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecektir. Kararı görmek için .
TARTIŞMA NEREDEN ÇIKIYOR
Bu tartışmanın merkezinde, mülkiyet hakkı ile yargı sisteminin işleyiş suratı ortasındaki o ince istikrar yer alıyor. Mevzuyu daha âlâ anlayabilmeniz için sıkıntının mutfağındaki temel tartışma noktalarını şöyle özetleyebilirim:
1. Temel Bahis: Temyiz Mutlaklık Hududu Nedir?
Hukuk sistemimizde, yargının iş yükünü azaltmak ve kıymetsiz görülen belgelerin Yargıtay’ı kilitlemesini önlemek gayesiyle bir “parasal sınır” (kesinlik sınırı) uygulanır. Şayet davanın kıymeti bu hududun (2025 yılı için yaklaşık 544.472 TL) altındaysa, Bölge Adliye Mahkemesi’nin (İstinaf) verdiği karar mutlaktır; yani evrak bir üst mahkeme olan Yargıtay’a gidemez.
2. Tartışma Nerede Yaşanıyor? (Kritik Noktalar)
Tartışma, bu sonun “Kamulaştırma Bedeli Tespit” davalarına uygulanıp uygulanamayacağı noktasında düğümleniyor. İşte tarafların argümanları:
Belirsizlik Sorunu: Normal bir alacak davasında ne kadar istediğiniz aşikardır. Fakat kamulaştırma davasında “dava değeri” diye bir şey en başta yoktur; bu paha mahkemenin atadığı eksperlerin raporuyla sonradan ortaya çıkar. Bu durum, davanın temyiz edilip edilemeyeceğinin evvelce kestirilememesine neden olur.
Mülkiyet Hakkı vs. Yöntem İktisadı: Bir tarafta devletin “yargı süratli ilerlesin, küçük meblağlar Yargıtay’ı yormasın” anlayışı var. Öteki tarafta ise vatandaşın “Bahçem/evim elimden gidiyor, kıymetini hakim yanlış hesapladıysa bunu bir üst mahkeme kesinlikle denetlemeli” itirazı var.
İstinafın “İlk Defa” Verdiği Kararlar: En büyük tartışma şurada çıkıyor: Mahallî mahkeme bir bedel belirliyor, lakin İstinaf bu kararı kaldırıp birinci kez değişik bir bedel belirliyor. Şayet bu yeni bedel hududun altındaysa, vatandaş bu “yeni ve farklı” kararı hiçbir yere şikayet edemiyor. AYM işte bu noktada “hükmün denetlenmesini talep etme hakkı” ihlal ediliyor diyor.
3. Neden “Kamulaştırma” Özel Bir Durum?
Anayasa’nın 46. hususu, kamulaştırmanın lakin “gerçek karşılık” ödenerek yapılabileceğini söyler. Tartışmanın kalbi de burasıdır: Nakdî hudut nedeniyle temyiz yolu kapatıldığında, şayet uzman yahut istinaf mahkemesi hesaplamada bir yanılgı yaptıysa, taşınmazın “gerçek karşılığı” ödenmemiş olur. Bu da mülkiyet hakkının anayasal teminatını zedeler.