2025 yılının diplomasi açısından olağanüstü ağır geçtiğini belirten Bakan Fidan, yeni yılın birinci günlerinde ortaya çıkan global krizlerin, 2026’nın çok daha hareketli bir devir olacağını gösterdiğini vurguladı.
“2026’ya krizlerin gölgesinde giriyoruz”
Yeni yılın çabucak başında Yemen, Somaliland, İran, Venezuela ve Grönland krizlerinin peş peşe patlak verdiğine dikkat çeken Fidan, bu durumun bir evvelki yıldan devreden problemlerin evrilerek yeni başlıklara dönüşmesi olduğunu tabir etti. Fidan, “Bunların hepsinin art geriye gelmesi, daha yılın birinci başında aslında bizi nelerin beklediğinin birer işareti.” değerlendirmesinde bulundu.
Filistin ve ateşkes süreci: “İkinci kademeye geçeceğiz”
Bakan Fidan, 2025 yılında Türkiye’nin gücünün büyük bir kısmını yakın coğrafyadaki çatışmaları sonlandırmaya harcadığını belirtti. Bilhassa Gazze’deki duruma dikkat çeken Fidan, şunları kaydetti;
Filistin problemi bizim için olağanüstü değerli. Oradaki soykırım hem milletimizin vicdanında hem de devletimizin stratejik zihninde kanayan bir yaraydı. Bunu durdurmak için elimizden geleni yaptık. 2025 yılında atılan kıymetli diplomatik atılımlarla nihayetinde, ağır aksak da olsa, bir ateşkese ulaşıldı. Artık bunun ikinci kademesine geçmek için çalışacağız.
Bölgesel ve global barış vizyonu
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ortaya koyduğu “adil ve kalıcı barış” unsuru çerçevesinde hareket ettiklerini hatırlatan Bakan Fidan, Rusya-Ukrayna savaşı, Kafkaslar’daki durum ve Suriye sıkıntısında gerginliği azaltmak için ağır gayret sarf ettiklerini söyledi.
Fidan, bölgesel hususların yanı sıra Türkiye’nin ulusal güvenliğini direkt ilgilendiren Ege, Akdeniz ve hudut ötesi terörle gayret bahislerinin da gündemdeki yükünü koruduğunu belirtti. Ayrıyeten Batı Balkanlar ve Avrupa Birliği ile münasebetlerin de geçen yılın değerli başlıkları ortasında yer aldığını söz etti.
“Türkiye dış siyasette fevkalâde bir performans sergiledi”
Küresel sistemin daha adil bir yapıya kavuşması için Birleşmiş Milletler (BM) ıslahatı taleplerini her platformda lisana getirdiklerini belirten Bakan Fidan, şunları kaydetti;
Afrika’nın Sahel kısmında olan mevzular, Asya-Pasifik’teki birtakım mevzular. Bunların hepsi nitekim gündemimizdeydi öncelik sırasına nazaran. Çok şükür, Cumhurbaşkanımızın liderliğinde 2025 yılı öteki ülkelerin performansıyla kıyaslandığı vakit bizim dış siyasette bütün alanlarda inanılmaz performans ortaya koyduğumuz bir yıl oldu. Bunun hani ölçülebilir rasyonel parametreleri nelerdir? Dış siyasetin alanı vardır; yani hangi alanlarda menfaatinizi ileri götürürsünüz, hangi alanlarda ezaları bertaraf edersiniz? Bu olağanüstü kıymetli. Yani hiç yaptırıma uğramamışsınız, var olan yaptırımları kaldırıyorsunuz, güç mutabakatları yapıyorsunuz, ihracatınızı artırıyorsunuz, daha fazla turist getiriyorsunuz, temas yolları açıyorsunuz, kapalı petrol boru sınırları işlemeye başlıyor. Dünyadaki ve bölgedeki başka krizlerden etkilenenlerden daha az etkileniyorsunuz.
“2025 olağanüstü uygun bir yıl oldu”
Dış siyaset ortamı nitekim kimilerinin “vahşi” diye nitelendirdiği, artık kuraldan külliyen bağımsız hale gelmiş, fakat bu fırtınalı havada usta kaptanların yürütebileceği, yüzdürebileceği bir gemi. Cumhurbaşkanımızın da yıllar içerisinde ortaya koyduğu ustalık, liderlik; işte bu vakitlerde bizim işimize yarıyor. Onun için 2025 yılındaki dünya krizlerini ve bölgesel krizleri yönetme, asgarî ziyan görüp kendi gündemimizi azamî halde ilerletme konusunda çok şükür olağanüstü düzgün bir yıl oldu bizim açımızdan. Lakin yani dünya için, dünyanın geneli için, bölge için inanılmaz ezalar, sorunlar de var.
“Parametreler tabiatıyla değişti”
İkinci Dünya Savaşı sonrası sistemin kurulmasında o vaktin ana muzaffer devleti olan Amerika Birleşik Devletleri ki Soğuk Savaş devrinde de öncü rol oynadı ve galip geldi, onun koyduğu kurallar etrafında şekillenen bir milletlerarası sistemden temel itibariyle kelam ediyorduk. Daha sonra bu kurallar öteki ülkeler, öbür aktörler, öteki menfaatler tarafından da evrildi, birtakım yan ögeler çıktı. Trump’ın iktidara gelmesiyle bir arada Trump dedi ki; “Ben bu sistemi bu haliyle kabul etmiyorum. Amerika da kurmuş olabilir lakin daha sonra ortaya çıkan realite Amerika’nın lehine çalışan bir realite değil. Ben bununla çalışmayacağım ve ben bunu değiştireceğim.” Artık bunu dediği andan itibaren başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere, Asya-Pasifik’teki klasik müttefikleri olmak üzere birçok müttefiki için bahis öteki bir renk kazanmaya başladı ve dünyanın, Amerika’nın tesir ettiği, etmediği bütün olaylardaki kıymetlendirme parametreleri bizatihi değişti.
“Birçok ülke artık otomatik pilot modundan çıkmak zorunda”
Şimdi bu ani değişimi hem evvelden görüp hesaplayıp mevcut koşullara tesirini de yeterli görüp tahlil edip bir siyaset belirlemek gerekiyordu. Bizim hem 2025’te en yeterli yapmaya çalıştığımız şey, 2026’da da yapmaya çalışacağımız şey bu olacak. Bu ani değişimler… Artık hiç kimse milletlerarası bağlantılarda kendi ittifakları üzerinden otomatik pilota bağlı değil. Türkiye de uzunca yıllar işte bir NATO’da, Soğuk Savaş periyodunda, NATO ve Batı kampı üzerinden bir otomatik pilota bağlamıştı dış siyasetini, bir noktaya gidiyordu. Bununla şu anda Avrupa Birliği’nde de Amerika’nın sağladığı güvenlik şemsiyesi üzerinden, Avrupa’nın sağladığı ekonomik ve siyasi birlik üzerinden siyasetlerini otomatik pilota bağlamış birçok ülke var. Fakat artık Amerika’nın mevcut sistemden çekiliyor olması, bunun ön emarelerini vermesiyle birçok ülke artık otomatik pilot modundan çıkmak zorunda. Kendi siyasetlerini anlık, günlük alınacak kararlarla yönetmek zorunda. Bunu yaparken de bilhassa Avrupa ülkeleri, Türkiye üzere demokrasisi olanlar, kendi halklarından da beğeni toplayıp bir sonraki seçimde de oy almak zorundalar. Artık bu giderek daha da zorlaşan bir denklem haline geliyor. Ondan evvel daha fazla istikrarın olduğu yerde işler kolaydı.
“Belirsizliğin arttığı bir dönemdeyiz”
Kısaca şunu söylemek istiyorum; artık belirsizliğin daha fazla arttığı bir devirdeyiz. Belirsizlik daha fazla artıyor, ustalığa daha fazla muhtaçlık var. Cumhurbaşkanımızın da yani tarihî rolü tam da bu noktada daha da besbelli hale geliyor. Bu belirsizliğin yönetilmesi, ittifakların âlâ oluşturulması, menfaatlerin âlâ tanımlanması, beklentilerin gerçekçi olması, gerçekçi araçların ustalıkla ve büyük bir idealizmle kullanılması; yani bütün bunların hepsi aslında ülkü ile realite ortasındaki uygun dengeyi kurarak yürütmeniz gereken bir gayret ve kesintisiz bir uğraş.
“Deve kuşu üzere başını toprağa gömmenin bir manası yok”
İnsan sahiden kendi vicdanıyla şunu söylemek istiyor: Keşke geçtiğimiz yıl bu vakitler yaptığım tahlillerde yanılsaydım. Verdiğim demeçlerdeki karar cümlelerim, tahlil cümlelerim yanlış çıksaydı, ben de “Ya tamam yanılmışız fakat burada büyük bir hayır çıktı, maslahat çıktı” deseydim. Lakin örgütle yıllardır yakından takip etmiş, savaşmış, uğraş etmiş, incelemiş, yeri gelmiş konuşmuş biri olarak geçmiş misyonlarımızda aldığımız dersler var, bildiğimiz bahisler var. Maalesef SDG, PKK’nın bir uzantısı olarak yani şu karakteristik özelliği taşıyor; Güçle yahut güç tehdidi olmadan rastgele bir bahiste diyalog yoluyla bir şey yapma talihi yok. Yani tabiatıyla… Ya bir güç görecek ya da güç kullanma tehdidi görecek.
Bunu da geciktirmek için şu anda diplomasiyi biraz öğrenmişler; temel prestijiyle propaganda hedefli, dünyada kamuoyu oluşturma maksatlı kullanıyorlar. Yani her iki taraf da ortaya gelip “Ben de şunu vereyim, sen de şunu ver, buradan şuraya gidelim” çizgisi vesaire yok. “Ben hiçbir şeyi vermeyeyim ancak veriyormuş üzere yapayım sembolik olarak Suriye’de; şayet kabul etmezsem de bölgedeki ve küredeki başka aktörleri yanıma çağırırım, onlarla geliştirdiğim birtakım DEAŞ üzerinden kıssalar var…” İşte birtakım senatörlerle görüşmeleri oluyor, İsrail’le daima giden bir şeyleri var. Artık bunun bir yere gitmeyeceğini artık görmeleri lazım. Ben de bunu anlamıyorum; bu alaka sizi bir yere götürmez. Yapacağınız şey bölgenin gerçek insanlarıyla, gerçek tahliller içerisinde kalmak. Bu maksimalist haller, bu aldatıcı şeyler… Yani daima “biz muahededen, diyalogdan yanayız” deyip gerçekte tam zıddını yapan, çelik çekirdek üzere durup bir santim bile konum değiştirmeyen, yalnızca güç uygulandığı vakit konum değiştiren bir aktör olduğunu herkes görüyor. Deve kuşu üzere başını toprağa gömmenin bir manası yok.
“Halep’te paralel yapı ortadan kalkacak”
Biz bunu baştan beri söylüyoruz. İlgili ünitelerimiz, istihbaratımız, diplomatlarımız, askerlerimiz bu mevzuyu muhataplarıyla konuşuyorlar. SDG’ye iletiyorlar, Suriyelilere iletiyorlar. Lakin burada maalesef baştan da öngördüğümüz üzere bir değişiklik olmadı ve bugün şu anda Halep’ten başlayan süreci de yaşamaya başladık maalesef. Ben burada sürecin inşallah yakın vakitte bitip oradaki paralel yapının da ortadan kalkıp Halep’te tek bir devletin bütün vatandaşlarına tek bir devlet kurumları üzerinden hizmet vermeye başlayacağı anın geleceğine inanıyorum. Olması gereken de budur. Devlet hizmetinde teklikdir lakin vatandaşa da kuşatıcılıktır.
Bölgedeki ülkelerin istediği bir fotoğraf var, Amerika’nın istediği bir fotoğraf var; bunlar örtüşüyor. Yalnızca İsrail burada örtüşmüyor. İsrail “böl, parçala, yönet” taktiğiyle kendi güvenliğini sağlayan, kandan beslenen bir entite durumunda şu anda. Onu bir kenara bırakırsanız ki SDG’nin bunu bırakması lazım artık. Bu toprakların beşerlerine gerçek bir bedel dönüşü yapmak istiyorsa… Yıllardır esasen bu topraklardaki insanların dinini, bedellerini küçümsemişsin. Daha sonra siyaset yapma ismine kıymet sahiplenmesine başlamışsın. Kimsenin anlamadığı kavramları halka uzun yıllar anlatmışsın.
“Diyalog yoluyla olması gereken yere gelsinler”
Şimdi bu bölgenin realitesine karşıt konulardan çıkıp bölgeyle gerçek bir kucaklaşma istiyorlarsa ki adada da Öcalan’ın talimatları var. Bunu yerine getirmeleri gerekiyor. Artık jeostratejiyi bir kenara bırakıp nitekim Kürtlerin geleceğini, maslahatını düşünüyorlarsa onları bölge halklarıyla ve devletleriyle daha fazla düşman etmeyecek nitelikli, gerçek, barışa dayalı tahliller içinde durmaları lazım. Çok yukardan bakan, irrasyonel bir hareket olmaktan çıkmaları lazım artık. Realite onları kırar, iter. Aslında tarihte bin kere görülmüştür; bu musibeti yaşamaya gerek yok, buradan nasihat veriyoruz. Çıksınlar bu çizgiden, diyalog yoluyla olması gereken yere gelsinler.
“Yüzyıllık derin uykusundan bu coğrafya artık uyandı”
Suriye’nin yakın tarihinden devraldığı problemleri var, bütün bölge ülkelerinin var. Temel sorun, bu meselelere dışardan öbür bir aklın, bir iradenin bir emel doğrultusunda tesir etme eforu. Bu meseleler kısık ateşte durabilir fakat dışardan önemli müdahale ettiğiniz vakit ansızın farklı bir biçime dönüşebilir. Biz Yemen’deki, Somaliland’daki, Sudan’daki ve Suriye’deki bahislere yakından baktığınız vakit; tıpkı örüntü içerisinde hareket eden birtakım ögelerin buradan bir bölgesel strateji üretme arayışında olduğunu görüyoruz. Bu bir emare. Bu mevzuda ziyan gören ve görme potansiyeli olan bölge ülkeleriyle de bu hususta biz hemfikiriz. Dün Umman Dışişleri Bakanı vardı, az önce Suud Dışişleri Bakanı ile konuştuk, öteki bölge ülkeleriyle de konuşuyoruz. Herkes bu resmi görüyor. Herkes bu fotoğrafın farkında. Artık İslam dünyası uyandı çok şükür. Yüzyıllık derin uykusundan bu coğrafya artık uyandı. Bir ortaya geldiğimiz vakit ne yapabileceğimizin artık farkına varıyoruz ve bir ortaya gelmemiz gerektiğine inanıyoruz. Bilhassa bölgesel problemlerin bölgesel ülkeler tarafından sahiplenilmesi siyaseti ki Cumhurbaşkanımızın baştan beri bayraktarlığını yaptığı bir siyaset artık makes bulmaya başladı.
Sayın Trump’ın ortaya koyduğu dış siyaset çizgisi de bununla örtüşen bir siyaset. Artık Amerika’nın dünyada jandarmalık yapmaktan çıkıp meseleleri Amerika’nın büyük maliyetler ödeyerek çözememesi biçiminde yönetmesi değil, Amerika’nın hiç maliyet ödemeden mevzuyu bölge ülkelerine bırakarak onların omuzlanarak bir şey yapması ki bu bizim de perspektifimizle örtüşüyor. Artık bölge ülkelerinin olgunluk düzeyi, ülkesel kapasiteleri ve birbirlerini tanımaları ve ulus devlet olgunlaşmaları bir noktaya ulaşmış durumda. Ben buradan problemleri çözmeye yönelik ortak iradelerin, ortak gayretlerin, ortak vizyonların çıkacağına inanıyorum. Esasen de çalışmalarımız daima bu istikamette. Bu realiteyi anlatıp sahiden uygulanabilir projeler etrafında iş birliğimizi bir yere taşımak. Yani bunu mümkün kıldığımız vakit artık bölgede eskisi üzere çatışmaların, kan davalarının, yıkımların, ölümlerin olması yerine istikrarın, refahın, huzurun, insan haklarının baş göstermesi mümkün ancak daha çok çalışmamız gerekiyor, yolun çok başındayız.
“Anlaşmaya uyuyormuş üzere göstermeye çalışan bir İsrail var”
(Gazze barış planı) Bu noktada uyumu yapan bizle bir arada Amerika’nın açıklamasını açıkçası bekliyoruz. Sonuncu çalışmalar devam ediyor, işte görüş alışverişleri var, belirli düzenekler var. Bu düzeneklerin oluşturulması, hangi ülkeler yer alacak, nasıl olacak, nasıl çalışacak, çok da farklı görüşlerin olduğu bir atmosferdeyiz. En son Cumhurbaşkanımızın Sayın Trump ile bu mevzuda görüşmesi oldu. Yaptığı görüşmede Gazze’deki ikinci kademeyi, Suriye’yi ve başka bahisleri da ayrıntılı olarak görüşmüştü. Artık Miami toplantısında da gördük, ondan sonra da yaptığımız toplantılarda da söz ettik. Artık ikinci evreye geçişin muhakkak koşulları var. O kaidelerin biz temel prestijiyle Filistin’e bakan, Gazze’ye bakan, Hamas’a bakan yönüyle tamamlandığını görüyoruz ancak İsrail daima farklı kuralları, farklı talepleri gündeme getirerek mevzuyu öteki bir noktada tutmaya çalışıyor.
Aslında orjinal gayesinden vazgeçmiş değil, memleketler arası kamuoyunun baskısından ötürü bu muahedeye uyuyormuş üzere göstererek gitmeye çalışan bir İsrail var. Aslında onlara da söylüyoruz. Onların menfaati de milletlerarası toplumun kahir ekseriyetinin, memleketler arası vicdanın talep ettiği konuların yerine getirilmesi. Fakat orada da bir inat ve direniş var. Fakat yani sonuçta bu bir sabır oyunu, akıl oyunu. Yani müttefiklerimizle birlikte haklı olduğumuz üniversal insan haklarının, insanlık onurunun, insanlık vicdanının talep ettiği mevzuları inşallah hayata geçirmede yılmadan çaba edeceğiz.
Önümüzdeki günlerde bu deklarasyon yapılır, gelecek haftadan itibaren bekleyebiliriz. Muhakkak, şu anda kimi teknik ayrıntılar var, bilhassa Filistinli Gazze’yi yönetecek komitenin tam olarak netleşmesi için orada bir iki tane husus var, onun çözülmesi bekleniyor. O da çözüldükten sonra zannediyorum sürece başlayabileceğiz. Yani birinci evvel Gazze’nin idaresi Filistinlilerden oluşacak bir teknik komiteye devredilecek. Barış Kurulu, Yönetim Kurulu, Barış Kurulu zira başkanlardan oluşan bir şura olacak, onun altında daha bu türlü bakan seviyesinde teknik bir yapı olacak gündelik problemlerle uğraşan ve daha sonra asıl kritik bahis istikrar gücünün hayata geçmesi. Gazze’nin yine imar planı var, şu anda birtakım planlar tartışılıyor, ediliyor. Onların hayata geçirilmesi, finans bulunması. Çok uzun bir süreçler manzumesi var fakat biz her vakit diyoruz; değerli olan bir Filistinli kardeşimizin daha ölmemesi ve şu anda çektikleri sefaletten bir an evvel kurtulmaları. Cumhurbaşkanımız bilhassa şu kış kurallarında barınma bahislerinde sahiden çok hassas. Yani oradaki kardeşlerimizin barınma sorunu yaşıyor olması, soğuğa tabi olmaları bizi sahiden çok üzüyor. Artık onu izole etmek için neler yapılabilir? Türkiye olarak çadırlar gönderiyoruz, girişlerde sorun kelam konusu bir de çadırlar her vakit için tesirli olmayabiliyor. Orada tahminen konteynerlerin kullanılması daha âlâ olur. Bizim de sarsıntılardan kalma konteynerlerimiz var.
“Türkiye üzerine ne vazife düşüyorsa yapmaya hazır”
Cumhurbaşkanımızın iradesi şu tarafta; Gazze barış planının hayata geçmesi için Türkiye üzerine ne misyon düşüyorsa yapmaya hazırdır ve yapacaktır. Bu bir irade. Artık bunun hangi alanda nasıl hayata geçeceği sıkıntısı öbür ortaklarımızla bir arada daha evvel mutabık kalınmış kararlarla bir arada yapılacak konular var. Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu kararı çıkarken aşikâr hususların hayata geçirilmesinde sınırdaş iki ülkenin onayının yahut uyumunun alınması kaidesini getiriyor. Sınırdaş iki ülke Gazze’ye biliyorsunuz biri Mısır, biri İsrail. Bunlarla ilgili bir şeye gereksinim var. Amerika’nın Türkiye’nin oradaki gerekliliği üzerinde bir anlayışı var, bu hususta bir talebi var. İsrail’in şimdilik deklare ettiği buna bir karşı duruşu var. Bu nereye evrilecek, nasıl olacak bunu göreceğiz. Lakin dediğim üzere biz insani yardım, yine yapılanma dahil olmak üzere barış gücü de dahil olmak üzere birçok mevzuda misyon almaya hazırız fakat şu anda netleşmiş değil. Temaslar, görüşmeler, bu noktadaki uyum toplantıları devam ediyor.
“İsrail’deki fanatik tutumlar bizi etkilemiyor”
(Türkiye’yi maksat alan İsrailli siyasiler) Bu istisna olmaktan çıkıp bir günlük sıradan bir bahse dönmüş durumda İsrail siyasetinde. Bilhassa hükümette yer alan radikal kimi bakanların dikkat çekmek için kendilerini meşhur yapmak için, zira biz onlara yanıt verip onlarla tıpkı halde laf atarsak onların aniden takipçileri artacak, ‘Ben Erdoğan’la savaşıyorum, ben Fidan’la savaşıyorum’ üzere şeylere girecekler. Zira onlar da azınlık partilerine mensup işte önemli misyonları olmayan bakanlar. Bunlar koalisyon hükümetlerinin hani konum verilsin diye verdikleri bakanlar. Artık isimlerini bile söylemeye gerek yok. Burada hangi seviyede yani devlet idaresinde ciddiye alınacak seviyede birileri bir şey söylediği vakit onlara alışılmış ki karşılık veriyoruz. O bizim politik halimiz. Lakin İsrail’de ortaya konan fanatik hallerin, Cumhurbaşkanımızla ilgili, hükümetimizle ilgili, bizimle ilgili halleri bizi etkilemiyor.