2025 yılının diplomasi açısından olağanüstü ağır geçtiğini belirten Bakan Fidan, yeni yılın birinci günlerinde ortaya çıkan global krizlerin, 2026’nın çok daha hareketli bir periyot olacağını gösterdiğini vurguladı.
“2026’ya krizlerin gölgesinde giriyoruz”
Yeni yılın çabucak başında Yemen, Somaliland, İran, Venezuela ve Grönland krizlerinin peş peşe patlak verdiğine dikkat çeken Fidan, bu durumun bir evvelki yıldan devreden meselelerin evrilerek yeni başlıklara dönüşmesi olduğunu söz etti. Fidan, “Bunların hepsinin art geriye gelmesi, daha yılın birinci başında aslında bizi nelerin beklediğinin birer işareti.” değerlendirmesinde bulundu.
Filistin ve ateşkes süreci: “İkinci etaba geçeceğiz”
Bakan Fidan, 2025 yılında Türkiye’nin gücünün büyük bir kısmını yakın coğrafyadaki çatışmaları sonlandırmaya harcadığını belirtti. Bilhassa Gazze’deki duruma dikkat çeken Fidan, şunları kaydetti;
Filistin sorunu bizim için olağanüstü kıymetli. Oradaki soykırım hem milletimizin vicdanında hem de devletimizin stratejik zihninde kanayan bir yaraydı. Bunu durdurmak için elimizden geleni yaptık. 2025 yılında atılan kıymetli diplomatik ataklarla nihayetinde, ağır aksak da olsa, bir ateşkese ulaşıldı. Artık bunun ikinci kademesine geçmek için çalışacağız.
Bölgesel ve global barış vizyonu
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ortaya koyduğu “adil ve kalıcı barış” prensibi çerçevesinde hareket ettiklerini hatırlatan Bakan Fidan, Rusya-Ukrayna savaşı, Kafkaslar’daki durum ve Suriye probleminde gerginliği azaltmak için ağır uğraş sarf ettiklerini söyledi.
Fidan, bölgesel bahislerin yanı sıra Türkiye’nin ulusal güvenliğini direkt ilgilendiren Ege, Akdeniz ve hudut ötesi terörle uğraş bahislerinin da gündemdeki yükünü koruduğunu belirtti. Ayrıyeten Batı Balkanlar ve Avrupa Birliği ile bağlantıların de geçen yılın kıymetli başlıkları ortasında yer aldığını söz etti.
“Türkiye dış siyasette inanılmaz bir performans sergiledi”
Küresel sistemin daha adil bir yapıya kavuşması için Birleşmiş Milletler (BM) ıslahatı taleplerini her platformda lisana getirdiklerini belirten Bakan Fidan, şunları kaydetti;
Afrika’nın Sahel kısmında olan mevzular, Asya-Pasifik’teki birtakım mevzular. Bunların hepsi nitekim gündemimizdeydi öncelik sırasına nazaran. Çok şükür, Cumhurbaşkanımızın liderliğinde 2025 yılı başka ülkelerin performansıyla kıyaslandığı vakit bizim dış siyasette bütün alanlarda inanılmaz performans ortaya koyduğumuz bir yıl oldu. Bunun hani ölçülebilir rasyonel parametreleri nelerdir? Dış siyasetin alanı vardır; yani hangi alanlarda menfaatinizi ileri götürürsünüz, hangi alanlarda ıstırapları bertaraf edersiniz? Bu olağanüstü değerli. Yani hiç yaptırıma uğramamışsınız, var olan yaptırımları kaldırıyorsunuz, güç mutabakatları yapıyorsunuz, ihracatınızı artırıyorsunuz, daha fazla turist getiriyorsunuz, ilişki yolları açıyorsunuz, kapalı petrol boru sınırları işlemeye başlıyor. Dünyadaki ve bölgedeki öbür krizlerden etkilenenlerden daha az etkileniyorsunuz.
“2025 olağanüstü âlâ bir yıl oldu”
Dış siyaset ortamı hakikaten kimilerinin “vahşi” diye nitelendirdiği, artık kuraldan külliyen bağımsız hale gelmiş, fakat bu fırtınalı havada usta kaptanların yürütebileceği, yüzdürebileceği bir gemi. Cumhurbaşkanımızın da yıllar içerisinde ortaya koyduğu ustalık, liderlik; işte bu vakitlerde bizim işimize yarıyor. Onun için 2025 yılındaki dünya krizlerini ve bölgesel krizleri yönetme, en az ziyan görüp kendi gündemimizi azamî formda ilerletme konusunda çok şükür olağanüstü güzel bir yıl oldu bizim açımızdan. Ancak yani dünya için, dünyanın geneli için, bölge için inanılmaz düşünceler, sorunlar de var.
“Parametreler tabiatıyla değişti”
İkinci Dünya Savaşı sonrası sistemin kurulmasında o vaktin ana muzaffer devleti olan Amerika Birleşik Devletleri ki Soğuk Savaş devrinde de öncü rol oynadı ve galip geldi, onun koyduğu kurallar etrafında şekillenen bir memleketler arası sistemden temel itibariyle kelam ediyorduk. Daha sonra bu kurallar diğer ülkeler, öteki aktörler, diğer menfaatler tarafından da evrildi, birtakım yan ögeler çıktı. Trump’ın iktidara gelmesiyle bir arada Trump dedi ki; “Ben bu sistemi bu haliyle kabul etmiyorum. Amerika da kurmuş olabilir fakat daha sonra ortaya çıkan realite Amerika’nın lehine çalışan bir realite değil. Ben bununla çalışmayacağım ve ben bunu değiştireceğim.” Artık bunu dediği andan itibaren başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere, Asya-Pasifik’teki klasik müttefikleri olmak üzere birçok müttefiki için mevzu öteki bir renk kazanmaya başladı ve dünyanın, Amerika’nın tesir ettiği, etmediği bütün olaylardaki kıymetlendirme parametreleri resen değişti.
“Birçok ülke artık otomatik pilot modundan çıkmak zorunda”
Şimdi bu ani değişimi hem evvelce görüp hesaplayıp mevcut kaidelere tesirini de uygun görüp tahlil edip bir siyaset belirlemek gerekiyordu. Bizim hem 2025’te en âlâ yapmaya çalıştığımız şey, 2026’da da yapmaya çalışacağımız şey bu olacak. Bu ani değişimler… Artık hiç kimse milletlerarası münasebetlerde kendi ittifakları üzerinden otomatik pilota bağlı değil. Türkiye de uzunca yıllar işte bir NATO’da, Soğuk Savaş periyodunda, NATO ve Batı kampı üzerinden bir otomatik pilota bağlamıştı dış siyasetini, bir noktaya gidiyordu. Bununla şu anda Avrupa Birliği’nde de Amerika’nın sağladığı güvenlik şemsiyesi üzerinden, Avrupa’nın sağladığı ekonomik ve siyasi birlik üzerinden siyasetlerini otomatik pilota bağlamış birçok ülke var. Fakat artık Amerika’nın mevcut sistemden çekiliyor olması, bunun ön emarelerini vermesiyle birçok ülke artık otomatik pilot modundan çıkmak zorunda. Kendi siyasetlerini anlık, günlük alınacak kararlarla yönetmek zorunda. Bunu yaparken de bilhassa Avrupa ülkeleri, Türkiye üzere demokrasisi olanlar, kendi halklarından da beğeni toplayıp bir sonraki seçimde de oy almak zorundalar. Artık bu giderek daha da zorlaşan bir denklem haline geliyor. Ondan evvel daha fazla istikrarın olduğu yerde işler kolaydı.
“Belirsizliğin arttığı bir dönemdeyiz”
Kısaca şunu söylemek istiyorum; artık belirsizliğin daha fazla arttığı bir devirdeyiz. Belirsizlik daha fazla artıyor, ustalığa daha fazla gereksinim var. Cumhurbaşkanımızın da yani tarihi rolü tam da bu noktada daha da besbelli hale geliyor. Bu belirsizliğin yönetilmesi, ittifakların âlâ oluşturulması, menfaatlerin güzel tanımlanması, beklentilerin gerçekçi olması, gerçekçi araçların ustalıkla ve büyük bir idealizmle kullanılması; yani bütün bunların hepsi aslında ülkü ile realite ortasındaki düzgün dengeyi kurarak yürütmeniz gereken bir efor ve kesintisiz bir uğraş.
“Deve kuşu üzere başını toprağa gömmenin bir manası yok”
İnsan nitekim kendi vicdanıyla şunu söylemek istiyor: Keşke geçtiğimiz yıl bu vakitler yaptığım tahlillerde yanılsaydım. Verdiğim demeçlerdeki karar cümlelerim, tahlil cümlelerim yanlış çıksaydı, ben de “Ya tamam yanılmışız fakat burada büyük bir hayır çıktı, maslahat çıktı” deseydim. Fakat örgütle yıllardır yakından takip etmiş, savaşmış, çaba etmiş, incelemiş, yeri gelmiş konuşmuş biri olarak geçmiş misyonlarımızda aldığımız dersler var, bildiğimiz mevzular var. Maalesef SDG, PKK’nın bir uzantısı olarak yani şu karakteristik özelliği taşıyor; Güçle yahut güç tehdidi olmadan rastgele bir hususta diyalog yoluyla bir şey yapma bahtı yok. Yani tabiatıyla… Ya bir güç görecek ya da güç kullanma tehdidi görecek.
Bunu da geciktirmek için şu anda diplomasiyi biraz öğrenmişler; temel prestijiyle propaganda maksatlı, dünyada kamuoyu oluşturma hedefli kullanıyorlar. Yani her iki taraf da ortaya gelip “Ben de şunu vereyim, sen de şunu ver, buradan şuraya gidelim” çizgisi vesaire yok. “Ben hiçbir şeyi vermeyeyim lakin veriyormuş üzere yapayım sembolik olarak Suriye’de; şayet kabul etmezsem de bölgedeki ve küredeki öbür aktörleri yanıma çağırırım, onlarla geliştirdiğim birtakım DEAŞ üzerinden öyküler var…” İşte kimi senatörlerle görüşmeleri oluyor, İsrail’le daima giden bir şeyleri var. Artık bunun bir yere gitmeyeceğini artık görmeleri lazım. Ben de bunu anlamıyorum; bu ilgi sizi bir yere götürmez. Yapacağınız şey bölgenin gerçek insanlarıyla, gerçek tahliller içerisinde kalmak. Bu maksimalist tutumlar, bu aldatıcı şeyler… Yani daima “biz mutabakattan, diyalogdan yanayız” deyip gerçekte tam karşıtını yapan, çelik çekirdek üzere durup bir santim bile konum değiştirmeyen, yalnızca güç uygulandığı vakit durum değiştiren bir aktör olduğunu herkes görüyor. Deve kuşu üzere başını toprağa gömmenin bir manası yok.
“Halep’te paralel yapı ortadan kalkacak”
Biz bunu baştan beri söylüyoruz. İlgili ünitelerimiz, istihbaratımız, diplomatlarımız, askerlerimiz bu mevzuyu muhataplarıyla konuşuyorlar. SDG’ye iletiyorlar, Suriyelilere iletiyorlar. Lakin burada maalesef baştan da öngördüğümüz üzere bir değişiklik olmadı ve bugün şu anda Halep’ten başlayan süreci de yaşamaya başladık maalesef. Ben burada sürecin inşallah yakın vakitte bitip oradaki paralel yapının da ortadan kalkıp Halep’te tek bir devletin bütün vatandaşlarına tek bir devlet kurumları üzerinden hizmet vermeye başlayacağı anın geleceğine inanıyorum. Olması gereken de budur. Devlet hizmetinde teklikdir lakin vatandaşa da kuşatıcılıktır.
Bölgedeki ülkelerin istediği bir fotoğraf var, Amerika’nın istediği bir fotoğraf var; bunlar örtüşüyor. Yalnızca İsrail burada örtüşmüyor. İsrail “böl, parçala, yönet” taktiğiyle kendi güvenliğini sağlayan, kandan beslenen bir entite durumunda şu anda. Onu bir kenara bırakırsanız ki SDG’nin bunu bırakması lazım artık. Bu toprakların beşerlerine gerçek bir kıymet dönüşü yapmak istiyorsa… Yıllardır aslında bu topraklardaki insanların dinini, kıymetlerini küçümsemişsin. Daha sonra siyaset yapma ismine paha sahiplenmesine başlamışsın. Kimsenin anlamadığı kavramları halka uzun yıllar anlatmışsın.
“Diyalog yoluyla olması gereken yere gelsinler”
Şimdi bu bölgenin realitesine karşıt konulardan çıkıp bölgeyle gerçek bir kucaklaşma istiyorlarsa ki adada da Öcalan’ın talimatları var. Bunu yerine getirmeleri gerekiyor. Artık jeostratejiyi bir kenara bırakıp nitekim Kürtlerin geleceğini, maslahatını düşünüyorlarsa onları bölge halklarıyla ve devletleriyle daha fazla düşman etmeyecek nitelikli, gerçek, barışa dayalı tahliller içinde durmaları lazım. Çok yukardan bakan, irrasyonel bir hareket olmaktan çıkmaları lazım artık. Realite onları kırar, iter. Aslında tarihte bin kez görülmüştür; bu musibeti yaşamaya gerek yok, buradan nasihat veriyoruz. Çıksınlar bu çizgiden, diyalog yoluyla olması gereken yere gelsinler.
“Yüzyıllık derin uykusundan bu coğrafya artık uyandı”
Suriye’nin yakın tarihinden devraldığı meseleleri var, bütün bölge ülkelerinin var. Temel sorun, bu problemlere dışardan öteki bir aklın, bir iradenin bir maksat doğrultusunda tesir etme uğraşı. Bu problemler kısık ateşte durabilir fakat dışardan önemli müdahale ettiğiniz vakit aniden farklı bir hale dönüşebilir. Biz Yemen’deki, Somaliland’daki, Sudan’daki ve Suriye’deki bahislere yakından baktığınız vakit; birebir örüntü içerisinde hareket eden birtakım ögelerin buradan bir bölgesel strateji üretme arayışında olduğunu görüyoruz. Bu bir emare. Bu hususta ziyan gören ve görme potansiyeli olan bölge ülkeleriyle de bu hususta biz hemfikiriz. Dün Umman Dışişleri Bakanı vardı, az önce Suud Dışişleri Bakanı ile konuştuk, öteki bölge ülkeleriyle de konuşuyoruz. Herkes bu resmi görüyor. Herkes bu fotoğrafın farkında. Artık İslam dünyası uyandı çok şükür. Yüzyıllık derin uykusundan bu coğrafya artık uyandı. Bir ortaya geldiğimiz vakit ne yapabileceğimizin artık farkına varıyoruz ve bir ortaya gelmemiz gerektiğine inanıyoruz. Bilhassa bölgesel sıkıntıların bölgesel ülkeler tarafından sahiplenilmesi siyaseti ki Cumhurbaşkanımızın baştan beri bayraktarlığını yaptığı bir siyaset artık makes bulmaya başladı.
Sayın Trump’ın ortaya koyduğu dış siyaset çizgisi de bununla örtüşen bir siyaset. Artık Amerika’nın dünyada jandarmalık yapmaktan çıkıp problemleri Amerika’nın büyük maliyetler ödeyerek çözememesi halinde yönetmesi değil, Amerika’nın hiç maliyet ödemeden mevzuyu bölge ülkelerine bırakarak onların omuzlanarak bir şey yapması ki bu bizim de perspektifimizle örtüşüyor. Artık bölge ülkelerinin olgunluk düzeyi, ülkesel kapasiteleri ve birbirlerini tanımaları ve ulus devlet olgunlaşmaları bir noktaya ulaşmış durumda. Ben buradan meseleleri çözmeye yönelik ortak iradelerin, ortak gayretlerin, ortak vizyonların çıkacağına inanıyorum. Aslında de çalışmalarımız daima bu tarafta. Bu realiteyi anlatıp sahiden uygulanabilir projeler etrafında iş birliğimizi bir yere taşımak. Yani bunu mümkün kıldığımız vakit artık bölgede eskisi üzere çatışmaların, kan davalarının, yıkımların, ölümlerin olması yerine istikrarın, refahın, huzurun, insan haklarının baş göstermesi mümkün ancak daha çok çalışmamız gerekiyor, yolun çok başındayız.
“Anlaşmaya uyuyormuş üzere göstermeye çalışan bir İsrail var”
(Gazze barış planı) Bu noktada uyumu yapan bizle bir arada Amerika’nın açıklamasını açıkçası bekliyoruz. Sonuncu çalışmalar devam ediyor, işte görüş alışverişleri var, belirli sistemler var. Bu sistemlerin oluşturulması, hangi ülkeler yer alacak, nasıl olacak, nasıl çalışacak, çok da farklı görüşlerin olduğu bir atmosferdeyiz. En son Cumhurbaşkanımızın Sayın Trump ile bu mevzuda görüşmesi oldu. Yaptığı görüşmede Gazze’deki ikinci kademeyi, Suriye’yi ve öteki hususları da ayrıntılı olarak görüşmüştü. Artık Miami toplantısında da gördük, ondan sonra da yaptığımız toplantılarda da tabir ettik. Artık ikinci evreye geçişin muhakkak koşulları var. O koşulların biz temel prestijiyle Filistin’e bakan, Gazze’ye bakan, Hamas’a bakan yönüyle tamamlandığını görüyoruz lakin İsrail daima farklı kaideleri, farklı talepleri gündeme getirerek mevzuyu öteki bir noktada tutmaya çalışıyor.
Aslında yepyeni emelinden vazgeçmiş değil, memleketler arası kamuoyunun baskısından ötürü bu muahedeye uyuyormuş üzere göstererek gitmeye çalışan bir İsrail var. Aslında onlara da söylüyoruz. Onların menfaati de milletlerarası toplumun kahir ekseriyetinin, milletlerarası vicdanın talep ettiği konuların yerine getirilmesi. Lakin orada da bir inat ve direniş var. Fakat yani sonuçta bu bir sabır oyunu, akıl oyunu. Yani müttefiklerimizle bir arada haklı olduğumuz üniversal insan haklarının, insanlık onurunun, insanlık vicdanının talep ettiği bahisleri inşallah hayata geçirmede yılmadan çaba edeceğiz.
Önümüzdeki günlerde bu deklarasyon yapılır, gelecek haftadan itibaren bekleyebiliriz. Muhakkak, şu anda kimi teknik ayrıntılar var, bilhassa Filistinli Gazze’yi yönetecek komitenin tam olarak netleşmesi için orada bir iki tane husus var, onun çözülmesi bekleniyor. O da çözüldükten sonra zannediyorum sürece başlayabileceğiz. Yani birinci evvel Gazze’nin idaresi Filistinlilerden oluşacak bir teknik komiteye devredilecek. Barış Kurulu, Yönetim Kurulu, Barış Kurulu zira önderlerden oluşan bir heyet olacak, onun altında daha bu türlü bakan seviyesinde teknik bir yapı olacak gündelik sıkıntılarla uğraşan ve daha sonra asıl kritik bahis istikrar gücünün hayata geçmesi. Gazze’nin tekrar imar planı var, şu anda kimi planlar tartışılıyor, ediliyor. Onların hayata geçirilmesi, finans bulunması. Çok uzun bir süreçler manzumesi var fakat biz her vakit diyoruz; kıymetli olan bir Filistinli kardeşimizin daha ölmemesi ve şu anda çektikleri sefaletten bir an evvel kurtulmaları. Cumhurbaşkanımız bilhassa şu kış koşullarında barınma hususlarında hakikaten çok hassas. Yani oradaki kardeşlerimizin barınma sorunu yaşıyor olması, soğuğa tabi olmaları bizi nitekim çok üzüyor. Artık onu izole etmek için neler yapılabilir? Türkiye olarak çadırlar gönderiyoruz, girişlerde sorun kelam konusu bir de çadırlar her vakit için tesirli olmayabiliyor. Orada tahminen konteynerlerin kullanılması daha yeterli olur. Bizim de sarsıntılardan kalma konteynerlerimiz var.
“Türkiye üzerine ne misyon düşüyorsa yapmaya hazır”
Cumhurbaşkanımızın iradesi şu istikamette; Gazze barış planının hayata geçmesi için Türkiye üzerine ne misyon düşüyorsa yapmaya hazırdır ve yapacaktır. Bu bir irade. Artık bunun hangi alanda nasıl hayata geçeceği problemi öbür ortaklarımızla bir arada daha evvel mutabık kalınmış kararlarla bir arada yapılacak konular var. Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu kararı çıkarken belirli hususların hayata geçirilmesinde sınırdaş iki ülkenin onayının yahut uyumunun alınması kaidesini getiriyor. Sınırdaş iki ülke Gazze’ye biliyorsunuz biri Mısır, biri İsrail. Bunlarla ilgili bir şeye gereksinim var. Amerika’nın Türkiye’nin oradaki gerekliliği üzerinde bir anlayışı var, bu bahiste bir talebi var. İsrail’in şimdilik deklare ettiği buna bir karşı duruşu var. Bu nereye evrilecek, nasıl olacak bunu göreceğiz. Fakat dediğim üzere biz insani yardım, yine yapılanma dahil olmak üzere barış gücü de dahil olmak üzere birçok mevzuda vazife almaya hazırız ancak şu anda netleşmiş değil. Temaslar, görüşmeler, bu noktadaki uyum toplantıları devam ediyor.
“İsrail’deki fanatik tutumlar bizi etkilemiyor”
(Türkiye’yi amaç alan İsrailli siyasiler) Bu istisna olmaktan çıkıp bir günlük sıradan bir mevzuya dönmüş durumda İsrail siyasetinde. Bilhassa hükümette yer alan radikal kimi bakanların dikkat çekmek için kendilerini meşhur yapmak için, zira biz onlara yanıt verip onlarla tıpkı halde laf atarsak onların aniden takipçileri artacak, ‘Ben Erdoğan’la savaşıyorum, ben Fidan’la savaşıyorum’ üzere şeylere girecekler. Zira onlar da azınlık partilerine mensup işte önemli vazifeleri olmayan bakanlar. Bunlar koalisyon hükümetlerinin hani konum verilsin diye verdikleri bakanlar. Artık isimlerini bile söylemeye gerek yok. Burada hangi seviyede yani devlet idaresinde ciddiye alınacak seviyede birileri bir şey söylediği vakit onlara natürel ki karşılık veriyoruz. O bizim politik halimiz. Fakat İsrail’de ortaya konan fanatik hallerin, Cumhurbaşkanımızla ilgili, hükümetimizle ilgili, bizimle ilgili halleri bizi etkilemiyor.