Türkiye’nin bir devir dünyaya örnek gösterilen tütünle gayreti ağır yara aldı. Sıhhat Bakanlığının son bilgileri, tütün kullanımının yalnızca artmadığını, adeta bir salgın üzere yayıldığını kanıtladı. Nüfus sıralamasında dünyada 18. olan Türkiye, tütün tüketiminde dünya 9’unculuğuna fırladı!
Bütün bu gelişmelerin üzerine Sağlık Bakanlığı düğmeye bastı. Tütün bağımlılığı ile gayrette yeni bir yol haritası belirledi. Bu kapsamda kapalı alanlarda sigara kullanımına ait mevzuatta değişiklik yapılması planlanıyor.
YENİ YASAKLAR YOLDA
Türkiye Gazetesi’nden Ziyneti Kocabıyık’ın haberine nazaran, Türkiye’de tütün mamullerinin kapalı alanlarda kullanımı 19 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun ile büyük ölçüde yasaklanmış; 2009 Temmuz ayında bu yasa tam olarak yürürlüğe girerek Türkiye’yi “dumansız hava alanına sahip” üçüncü Avrupa ülkesi pozisyonuna taşımıştı.
Daha sonra 2013’te taşıtlar içinde sigara tüketimi yasaklanmış, 2019’da ise tütün mamullerinde düz ve standart paket uygulamasına geçilmiş, 2020 prestijiyle sırf bu standart paketler satılmaya başlanmıştı.
Yeni mevzuat çalışması sigara ile çabada öne çıkan ve “Dumansız Hava Sahası”nı genişleten başlıklar ise şunlar:
“Yarı Açık” Alan Tarifi: Üstü açılır-kapanır tenteli alanlar ve kış bahçeleri artık büsbütün “kapalı alan” statüsüne alınacak.
5 Metre Kuralı: Kamu binaları, AVM’ler ve restoranların ana giriş kapılarının en az 5 metre uzağına kadar sigara içmek yasaklanacak.
Çocuk Parkları ve Kıyılar: Çocuk parklarının tamamı “kırmızı hat” ilan edilerek sigarasız bölge olacak. Pilot bölgelerde plajlarda “mavi bölgeler” oluşturulacak.
Bu artışla ilgili görüşlerine başvurduğumuz Sıhhat Bilimleri Üniversitesi Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Risk Faktörlerinin Önlenmesi, Denetimi ve İdaresi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Toker Ergüder, TÜİK 2022 yılı datalarına nazaran Türkiye’de her gün tütün eserleri kullanan şahıslar ortasında sigara içme oranı en yüksek yaş aralığının 35-44 yaş olduğunu belirterek, “Bu yaş aralığındaki şahısların yüzde 36,1’i her gün tütün eseri kullanmaktadır.
2017 yılında tütün kullanım oranı yüzde 31,5 iken, 2023 prestijiyle bu oran yüzde 34,8’e çıktı. Bu artış, her üç yetişkinden birinin sistemli olarak zehirlendiği manasına geliyor. Toplamda 23,5 milyon vatandaşımız (15,5 milyon erkek, 8 milyon kadın) tütün pençesinde” dedi.
İÇME YAŞI ÇOCUKLARDA 11’E İNDİ
Prof. Dr. Ergüder gelecekteki kanser pandemisi riskine de dikkat çekerek, “15-29 yaş kümesindeki artış devam ederken, sigara içme yaşının çocukluk evrelerine yani 11-13 yaşına inmesi geleceğin kanser yükünü bugünden hazırlıyor.
TABELALAR SEMBOLİK KALDI
Mevzuatın varlığına karşın alandaki uygulama eksikliklerinin, dumansız hava alanı ihlallerinin yaygınlaşmasına ve tütün kullanımının toplumsal görünürlüğünün yine artmasına yol açtığını tabir eden Prof. Dr. Ergüder, bu sürecin tütün denetiminde değerli bir vakit kaybına yol açtığını vurguladı.
Bakanlığın bu dataları, kafelerdeki ve toplu taşıma duraklarındaki “yasak gevşemesi” ile birleşince tablonun neden kötüleştiği ortaya çıkıyor.
Toplu taşıma durakları ve kafelerin “açılır-kapanır” tavanlı kısımları, maddeyi delmenin en yaygın yolu haline geldi. Meğer bilim, dumanı görmemenin bizi korumadığını söylüyor. Toplu taşıma duraklarında sigara içmek yasak olmasına karşın, birçok vatandaş bu kuraldan haberdar bile değil.
İŞLETMECİ NE DİYOR?
Metin K.: Kış geldi, müşteri dışarıda donmak istemiyor. İçeride sigara yakana ‘söndür’ dediğim an, karşı dükkana gidiyor. Karşı dükkan müsaade ediyor zira bedelini göze almış. Ben yasaya uysam, ay sonunu getiremem, çalışanlarımın maaşını ödeyemem. Cezayla korkutmak yerine, yüksek teknolojili havalandırma sistemlerine sahip özel sigara odalarına müsaade verilmeli. Bu ekonomik kaidelerde ya dumanı çekeceğiz ya da kapıya kilit vuracağız.
VATANDAŞ NE DİYOR?
Leyla Kocadağ: İşletmecilerin ekonomik telaşını anlıyorum fakat benim ve çocuğumun nefes alma hakkı onun kasasından daha mı ucuz? Kafeler artık ‘kapalı lakin üstü açık’ hilesiyle duman altı. Bir durakta otobüs beklerken burnumuzun tabanında sigara tüttürülüyor. Bizim üzere sigara içmeyen bireyler bu duyarsızlık yüzünden toplumsal hayattan dışlanıyor. Yasaklar gevşediği için artık dışarı çıkmak bizim için azap haline geldi.
YEŞİL DEDEKTÖR UNUTULDU
Sigara yasaklarının kontrolünün temel olarak valilik ve kaymakamlık ile polis ve zabıta tarafından yapılması gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Toker Ergüder, “Yapılması gerekenler kontrol gruplarının sayısının artırılmasını, kolluk güçlerinin sürece daha etkin dahil edilmesini ve mülki amirlerin sorumluluklarının performans göstergeleriyle ilişkilendirilmesini gerektiriyor. ‘Yeşil Dedektör’ taşınabilir uygulaması aracılığıyla vatandaşların ihlal bildiriminde bulunması teşvik edilerek, kontrolün yalnızca kurumlara bırakılmaması gerekmektedir” dedi.