Kamu vazifelileri, vazife mühletleri boyunca olduğu üzere vazifeden ayrıldıktan sonra da kimi tüzel sınırlamalara tabi tutuluyor. Bilhassa vazifeden ayrılan kamu çalışanının, daha evvel hizmet verdiği kurumlara karşı iş yapıp yapamayacağı konusu, uygulamada sıkça tartışma konusu oluyor. Bu konu, 2531 sayılı Kamu Vazifelerinden Ayrılanların Yapamayacakları İşler Hakkında Kanun ile açık formda düzenlenmiş durumda.
2531 sayılı Kamu Misyonlarından Ayrılanların Yapamayacakları İşler Hakkında Kanunun 1 inci hususunda, “Bu Kanun, genel bütçeye dahil daire, kurum ve kuruluşlar ile katma bütçeli yönetimlerde, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunla yahut kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan fonlarda, belediyelerde, özel yönetimlerde 12 Mart 1964 gün ve 440 sayılı ve 12 Mayıs 1964 gün ve 468 sayılı Kanunlar kapsamına giren kuruluşlarda, sermayesinin yarısından fazlası farklı başka yahut birlikte Hazinece yahut üstteki daire, yönetim, kurum ve kuruluşlarca karşılanan yerlerde aylık, fiyat yahut ödenek almak suretiyle misyon yapmış olanlar hakkında uygulanır.” kararı yer almaktadır.
Yasak kapsamına giren kurumlar nelerdir?
Bakanlıklar üzere genel bütçeli yönetimler, üniversiteler, devlet su işleri genel müdürlüğü, orman genel müdürlüğü vd. özel bütçeli yönetimler ve bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, fonlar, belediyeler, özel yönetimler, KİT’ler, sermayesinin yarısından fazlası kamuya ilişkin kurum ve kuruluşlar bu kapsamdadır.
Aynı Kanunun 2 nci unsurunda, “Birinci unsur kapsamına giren yerlerdeki vazifelerinden hangi sebeple olursa olsun ayrılanlar, ayrıldıkları tarihten evvelki iki yıl içinde hizmetinde bulundukları daire, yönetim, kurum ve kuruluşlara karşı ayrıldıkları tarihten başlayarak üç yıl mühletle, o daire, yönetim, kurum ve kuruluştaki vazife ve faaliyet alanlarıyla ilgili mevzularda direkt doğruya yahut dolaylı olarak vazife ve iş alamazlar, taahhüde giremezler, komisyonculuk ve temsilcilik yapamazlar.
Özel kanunlardaki yasaklayıcı kararlar gizlidir.
Vergi incelemesine yetkili olanlar; vazifelerinden ayrıldıktan sonra üç yıl müddetle, vazifeden ayrılış tarihi prestijiyle son üç yıl içinde nezdinde inceleme yaptıkları mükellefler yahut bu mükelleflerin yahut ortaklarının yönetimi, kontrolü yahut sermayesi bakımından direkt yahut dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu altında bulundurduğu kurumlarda rastgele bir misyon yahut iş alamazlar, 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Hür Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu kapsamında kontrat düzenleyemezler.” kararı, 3 ve 4 üncü unsurlarında, “Seferberlik, hareket, tatbikat, atış ve konferans üzere tahsil ve eğitim amacıyla silah altına alındıktan sonra terhis edilen yedek subaylar hakkında bu Kanun kararları uygulanmaz.
Lakin, muvazzaflık hizmetini bitiren yedek subaylar, yalnızca takımında, hizmet gördükleri kıta, karargah ve askeri kuruma ilişkin işlerde ikinci husus kararına tabidirler.
Uzman tabipler, tıpta uzmanlık tüzüğüne nazaran uzman olanlar, tabipler, diş tabipleri ve eczacılar kendi nam ve hesabına yaptıkları mesleksel faaliyetleri ile ilgili olarak kurum ve kuruluşlarla tip mukaveleler yapabilirler.
Bu Kanuna alışılmamış harekette bulunanlar altı aydan iki yıla kadar mahpus cezası ile cezalandırılırlar.” kararı yer almaktadır.
Ayrıldığı kuruma karşı yasağın müddeti ne kadardır?
Kamu vazifelileri vazifesinden ayrıldığı tarihten evvelki 2 yıl içinde hizmetinde bulunduğu yönetimlere karşı misyonundan ayrıldığı tarihten itibaren 3 yıl mühletle o yönetimlerdeki vazife ve faaliyet alanlarıyla ilgili hususlarda direkt yahut dolaylı olarak vazife ve iş alamazlar, taahhüde giremezler, komisyonculuk ve temsilcilik yapamazlar. Lakin Kanun özel kanunlarda yer alan düzenlemeleri gizli tutarak özel kanunlardaki düzenlemelerin geçerli olacağını da istisna olarak belirtmiştir.
Ayrıldığı kuruma karşı yasak, mahkeme kararları ve Kanun kararı yeterince nasıl örneklendirilebilir?
Yargıtay ve Danıştayın çeşitli kararları incelendiğinde, kişinin misyondan ayrıldıktan sonra rastgele bir yerde çalışmasına yasak konulmamış olup ayrıldığı kuruma karşı yapılan ihale ve hizmetleri almak üzere hareketlerin yasak kapsamına girdiği görülmektedir. Örneğin Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığından rastgele bir suretler ayrılan ilgili ( emeklilik, istifa vd.) ayrıldığı ünitede son 2 yılda sendikal faaliyetlerle ilgili bir misyon yürüttüğünde vazifeden ayrıldıktan sonra rastgele bir sendikada misyon alması sonucunda ayrıldığı kurumun faaliyet alanıyla ilgili rastgele bir ihale, kurul, taahhüd alamaz. Lakin ilgilinin rastgele bir sendikada çalışmasında hukuken bir mani bulunmamaktadır.
Öte yandan, çeşitli mahkeme kararlarında yeniden kamu vazifelilerinin, ayrıldığı kurumdaki çalışan iş arkadaşlarına karşı maddi yahut manevi bir tesirde bulunabilecek işler ve/veya çıkar sağlama üzere aksiyonları yerine getirdiğinde yasak kapsamına gireceği belirtilmiştir.
Ayrıldığı kuruma karşı yasaklı aksiyonları yerine getiren ilgilerin cezai kararı nedir?
2531 sayılı Kanuna ters harekette bulunanlara 6 aydan 2 yıla kadar mahpus cezası verileceği karara bağlanmıştır. Kelam konusu şahısların öğrenilmesi durumunda ilgili Cumhuriyet Başsavcılıklarına/Savcılıklarına bildirilmesi durumunda Başsavcılık/Savcılık yapacağı soruşturma sonucunda ilgililer hakkında gerekli süreçleri yapacaktır.
Yasak kapsamı dışında olan durumlar nelerdir?
Seferberlik, hareket, tatbikat, atış ve konferans üzere tahsil ve eğitim gayesiyle silah altına alındıktan sonra terhis edilen yedek subayların, terhislerinden sonra yapacakları işler yasak kapsamı dışındadır.
Muvazzaflık hizmetini bitiren yedek subayların terhislerinden sonra yapacakları işler (kadrosunda hizmet gördükleri kıta, karargah ve askeri kuruma ilişkin işler hariç) yasak kapsamı dışındadır.
Kanundaki birtakım özel düzenlemeler nelerdir?
Vergi incelemesine yetkili olan kamu vazifelileri için misyondan ayrılmadan evvel dikkate alınan mühlet 2 yıl yerine 3 yıldır. Vergi kontrolü yapan bireylerin örneğin vergi dairesi müdürü vergi müfettişi vb. kontrol yaptığı mükelleflerin hür muhasebecisi, mali müşaviri ya da yeminli mali müşaviri olmaları bunların vergi dairesine karşı mali sorumlu olmasına yol açar. Bu da mevcut yasağın kapsamına girmektedir. Vergi dairesi müdürlüklerine karşı direkt ya da dolaylı olarak temsilci, takipçi, vs. olma kapsamında yer almayan öteki bir vazife üstlenilmesi de yasaklanmaktadır. Öbür ünitelerle yapılan tüm işler de yasak kapsamındadır. Genel kuraldan daha ağır bir kısıtlama bu özel düzenlemeyle getirilmiştir.