Kamu işçisine lojman tahsisinde temel alınan Kamu Konutları Yönetmeliği’ne ekli 4 sayılı Sıra Tahsis Puanlama Cetveli, günümüz toplumsal ve ekonomik şartlarıyla uyumsuz olduğu gerekçesiyle eleştiriliyor. Özellikle birden fazla konutu bulunan personelin lojmanda kalabilmesi, çok çocuklu ailelerin sistemde gereğince gözetilmemesi ve gelir kriterinin etkisiz kalması, tartışmaların odağında yer alıyor.
Birden fazla konutu olan işçiye lojman yolu açık
Mevcut cetvelde, işçinin kendisi yahut aile fertleri ismine konut bulunması halinde puan kesintisi öngörülse de, birden fazla konuta sahip olmanın lojman tahsisini fiilen engellenmiyor. Birebir vilayette ya da farklı vilayetlerde birden çok konutu bulunan kişiler, makul puan kayıplarına karşın hala lojman sıralamasında üst sıralarda yer alabiliyor.
Bu durum, lojmanın bir toplumsal barınma dayanağı olmaktan çıkıp, gereksinimi olmayan şahıslar tarafından da kullanılan bir imkana dönüşmesine yol açıyor. Barınma gereksinimi bulunmayan, hatta gayrimenkul portföyü olan çalışanın lojmanda oturabilmesi, kamu kaynaklarının hakkaniyetli kullanılmadığı istikametindeki tenkitleri güçlendiriyor.
“Aile Yılı” vurgusuna karşın çok çocuklu aileler dezavantajlı
Türkiye’de “Aile Yılı” vurgusunun öne çıktığı bir periyotta, lojman puanlama sisteminde çocuk sayısının sadece iki çocukla sonlandırılması da ciddi bir çelişki olarak bedellendiriliyor. Cetvele nazaran çocuk başına verilen +3 puan sadece iki çocuk için geçerli; üçüncü ve sonraki çocuklar puanlamada hiç dikkate alınmıyor.
Uzmanlara nazaran bu yaklaşım, çok çocuklu aileleri fiilen dezavantajlı pozisyona itiyor. Halbuki daha kalabalık hanelerin barınma gereksinimi hem mekansal hem de ekonomik olarak daha yüksek. Buna karşın sistemin iki çocukla hudutlu kalması, aile siyasetleriyle uyumlu olmadığı üzere toplumsal devlet anlayışıyla da bağdaşmıyor.
Maaş dışı gelire yalnızca -1 puan: “Caydırıcı değil”
Cetvelde en çok eleştirilen düzenlemelerden biri de gelir kriteri. İşçinin maaş ve özlük hakları dışındaki tüm daima gelirlerinin, belirlenen sonu aşması halinde lojman puanından yalnızca -1 puan düşülmesi, birçok etraf tarafından yetersiz bulunuyor.
Aile bireylerinin kira geliri hariç kıymetli meblağda maaş dışı gelire sahip olmasına karşın, bunun lojman sıralamasına neredeyse etkisiz biçimde yansıması, sistemin toplumsal adalet tarafını zayıflatıyor. Uzmanlar, yüksek maaş dışı geliri bulunan işçinin lojman gereksiniminin daha düşük olduğunu, bu nedenle bu kriterin daha yüksek puan kesintisiyle kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Güncelleme çağrısı
Uzmanlar ve sendikal çevreler, 4 sayılı Sıra Tahsis Puanlama Cetveli’nin;
- Birden fazla konutu bulunan çalışanın lojman tahsisini fiilen engelleyecek,
- Çok çocuklu aileleri teşvik edecek,
- Maaş dışı gelirleri daha güçlü biçimde dikkate alacak,
- Bölgesel barınma maliyetlerini yansıtacak
şekilde yine düzenlenmesi gerektiğini belirtiyor.
Aksi halde mevcut sistem, kamu konutlarının toplumsal hedefli kullanımını zedelemeye ve adalet tartışmalarını derinleştirmeye devam edecek. 1984 tarihli 84/8345 Nolu Kamu Konutları Yönetmeliğinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanlığında bulunuyor.Cumhurbaşkanlığı İşçi Prensipler Genel Müdürlüğünün yıllardır çözülemeyen bu sorunu daha fazla geciktirmeden çözmesi gerekmektedir.