Zekeriya ELTİMUR.
Resmi Gazete‘de yayımlanan yeni düzenlemeyle birlikte, yurt dışından posta yahut süratli kargo yoluyla getirilen eserlere yönelik uzun müddettir uygulanan 30 Euro‘ya kadar gümrüksüz alışveriş imkanı sona erdi.
Şubat ayı prestijiyle yürürlüğe girecek uygulama, ferdi tüketicilerden öğrencilere, üreticilerden teknolojiyle uğraşan gençlere kadar geniş bir bölümü direkt etkileyecek.
Yeni düzenleme, yurt dışından kolay beyan metoduyla düşük dengeli eser getirilmesini pratikte imkansız hale getirirken; bilhassa Türkiye’de muadili bulunmayan, teknik ve spesifik eserlere erişimde önemli bir daralma yaratacağı tarafında tenkitlere neden oldu.
Kişisel Alışverişten Üretim Araçlarına: Alan Daralıyor
Daha evvel 30 Euro‘ya kadar olan eserler, yüzde 60‘a varan vergi oranlarıyla da olsa süratli kargo ve posta yoluyla Türkiye’ye getirilebiliyordu. Yeni düzenleme ile bu hudut büsbütün kaldırıldı. Böylelikle bedeli çok düşük olan eserler dahi, klasik ithalat prosedürlerine tabi hale geldi.
Bu durumun bilhassa robotik, yazılım, elektronik ve mekanik alanlarda prototip geliştiren öğrenciler ile küçük ölçekli üreticileri direkt etkilediği tabir ediliyor. Örneğin bir makinenin çalışması için gerekli olan ve yurt içinde bulunmayan 50 centlik özel bir kablo, yeni düzenleme sonrası gümrük müşavirliği, depolama ve süreç fiyatlarıyla birlikte binlerce liralık bir maliyet doğurabiliyor.
Benzer biçimde, prototip üretimi yapan bir öğrencinin tekraren sipariş etmesi gereken devre kartları, sensörler ve geliştirme kartları, artık ulaşılması güç eserler haline geliyor. Uzmanlara nazaran bu durum, kısa vadede ithalatı azaltıyor üzere görünse de uzun vadede yerli üretim kapasitesini zayıflatma riski barındırıyor.
“Yerli Satıcılar Ucuzlar mı?” Sorusu Yine Gündemde
Daha evvel 30 Euro hududu birinci uygulamaya girdiğinde, kısa müddetliğine Türkiye’deki kimi satıcıların fiyatlarını düşürdüğü görülmüştü. Yurt dışından erişimin zorlaşmasıyla birlikte yerli piyasada rekabetin artacağı beklentisi oluşmuştu. Lakin bu durum kalıcı olmadı.
Sektör temsilcilerinin aktardığına nazaran, birkaç ay içerisinde pek çok eserin fiyatı süratle yükseldi. Yurt dışından yüzde 60 vergiyle dahi daha ucuza alınabilen kimi elektronik eserlerin, Türkiye’de iki hatta üç katı fiyatlarla satıldığı örnekler ortaya çıktı. Yeni düzenlemenin akabinde misal bir fiyat artışı döngüsünün yine yaşanabileceği söz ediliyor.
Örneğin yurt dışından 150 liraya temin edilebilen bir bilgisayar ekipmanının, iç piyasada 500 liraya kadar çıkabildiği belirtiliyor. Üstelik bu fiyat farkının değerli bir kısmı kamu gelirine değil, zincirdeki aracılara gidiyor.
İthalatçı-İhracatçı İstikrarı Tartışması
Düzenlemeye yönelik tenkitlerin bir öbür başlığı ise ekonomik katma bedel tartışması. Eserlerin ham unsurundan üretimine kadar tüm etaplarının yurt dışında gerçekleştiği; Türkiye’ye sadece satış kademesinde girdiği vurgulanıyor. Bu süreçte hudutlu sayıda istihdam yaratıldığı, buna rağmen tüketicinin yüksek bedellerle karşı karşıya kaldığı lisana getiriliyor.
Eleştirilerde, ithalatı zorlaştıran siyasetler yerine ihracatı teşvik eden ve üretimi destekleyen düzenlemelerin önceliklendirilmesi gerektiği savunuluyor. Aksi halde, kısa vadeli gelir amaçları uğruna uzun vadeli teknolojik gelişimin sekteye uğrayacağı uyarısı yapılıyor.
Şubat Sonrası Ne Değişecek?
- Basıt beyan yöntemi fiilen sona erecek.
- Düşük bedelli ürünler dahi kapsamlı ithalat prosedürlerine tabi olacak.
- Türkiye’de muadili olmayan teknik eserlere erişim zorlaşacak.
- Öğrenciler ve küçük üreticiler yüksek maliyetlerle karşılaşacak.
Uzmanlar, bilhassa eğitim ve Ar-Ge emelli eserler için özel muafiyet yahut istisna düzenekleri oluşturulmadığı takdirde, düzenlemenin uzun vadeli tesirlerinin ağır olabileceğine dikkat çekiyor.
Etkilenen Kümeler ve Uzun Vadeli Sonuçlar
Bireysel Tüketiciler
Daha evvel düşük bedellerle yurt dışından temin edilebilen eserler, artık ya hiç getirilemeyecek ya da çok yüksek maliyetlerle ulaşılabilir olacak. 50 centlik bir teknik kablonun dahi binlerce liralık masrafa yol açabilmesi, tüketici açısından erişilebilirliği ortadan kaldırıyor.
Öğrenciler ve Genç Üreticiler
Robotik, yazılım, elektronik ve mekanik alanlarında çalışan öğrenciler ile prototip geliştiren gençler, düzenlemeden en fazla etkilenen kümeler ortasında yer alıyor. Devre kartları, sensörler ve geliştirme ekipmanları üzere Türkiye’de bulunmayan eserlere erişimin zorlaşması, eğitim ve Ar-Ge süreçlerini direkt sekteye uğratıyor.
Küçük Ölçekli Teşebbüsler ve Atölyeler
Seri üretim yapmayan, hudutlu sayıda özel kesim kullanan küçük işletmeler için maliyetler kıymetli ölçüde arttı. Bu durum, yerli üretimi desteklemek yerine küçük teşebbüslerin faaliyet alanını daraltan bir tesir oluşturuyor.
Uzun Vadede Yerli Üretim Ekosistemi
Uzmanlara nazaran düzenleme, kısa vadede ithalatı sonlandırıyor üzere görünse de uzun vadede teknik bilgi birikiminin ve üretim kabiliyetinin gelişmesini zorlaştırabilir. Gerekli kesimlere erişemeyen gençlerin ve üreticilerin, gelecekte yurt dışı eserlere daha bağımlı hale gelmesi riski bulunuyor.
Genel Değerlendirme
Yeni vergi düzenlemesi, kısa vadeli ekonomik istikrar arayışları açısından kimi bölümlere avantaj sağlarken; eğitim, teknoloji ve üretim alanlarında uzun vadeli maliyetler doğurabilecek bir tablo ortaya koyuyor.
Tartışmalar, bilhassa öğrenciler ve Ar-Ge odaklı kullanıcılar için muafiyet gereksinimini yine gündeme taşıyor.